'Verstrekkende gevolgen'

Advies: gedupeerde spaartaks heeft recht op teruggave

02 november 2021 16:45 Aangepast: 02 november 2021 17:23
Demissionair staatssecretaris Hans Vijlbrief (Belastingen, D66), laat een nieuwe spaartaks over aan een volgend kabinet. Beeld © ANP

De vermogensrendementsheffing, ook wel spaartaks in de volksmond, komt nog verder onder druk te staan. In een zwaarwegend advies aan de Hoge Raad staat dat de belasting indruist tegen de mensenrechten. Het advies kan zeer verstrekkende gevolgen hebben voor de staat én gedupeerde belastingbetalers. Gedupeerden kunnen namelijk recht hebben op teruggave.

In de zaak die voorligt pakte de belasting ook wel extreem oneerlijk uit. Een man betaalde in feite een tarief van maar liefst 339 procent.

Ingewikkelde belasting

Dat is het gevolg van de bijzonder ingewikkelde manier waarop de belasting wordt geheven. Daarbij kijkt de Belastingdienst niet naar het werkelijke rendement op je vermogen. In plaats daarvan gaat de fiscus ervan uit dat kleine spaarders twee derde van hun vermogen op de bank hebben staan en één derde beleggen.

Bij mensen met een groter vermogen gaat de Belastingdienst ervan uit dat nog maar 21 procent op de spaarrekening staat en de rest wordt belegd. Vervolgens rekent de Belastingdienst met een fictief rendement op spaargeld en belegd vermogen. In 2017 was dat voor spaargeld 1,63 procent en voor beleggingen 5,39 procent. Dáárover betaal je dan weer belasting

339 procent belasting

De klager in deze zaak had bijna zijn hele vermogen van een miljoen gewoon op de spaarrekening staan. Daardoor maakte hij een rendement van 6612 euro in 2017. Maar daarover betaalde hij maar liefst 12.705 euro belasting: 192 procent.

Een jaar later was het nog erger gesteld. Over een rendement van 3528 euro moest hij maar liefst 11.969 euro belasting betalen: 339 procent.

Klinkt ingewikkeld, is ook ingewikkeld. Maar het gevolg is dat mensen die al hun geld (of een groot deel) gewoon op de spaarrekening hebben staan, gedupeerd worden. Het rendement op hun vermogen is namelijk heel laag of zelfs 0. Maar de Belastingdienst gaat er vanuit dat zij een groot deel beleggen en dus veel meer rendement maken dan ze daadwerkelijk doen.

Afpakkerij

Dat loopt zodanig uit de pas met de werkelijkheid, dat het niet houdbaar is, vindt de advocaat-generaal van de Hoge Raad. Er wordt belasting geheven over een rendement dat er helemaal niet is. Er wordt dus gewoon geld afgepakt. Dat is in strijd met het recht op ongestoord genot van eigendom, vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Rechter tegen overheid: spaartaks mag niet, doe iets

Discriminerend

Bovendien is de belasting discriminerend, stelt de advocaat-generaal. Iemand met veel rendement betaalt relatief namelijk veel minder belasting dan iemand met heel weinig rendement. Ook dat is in strijd met het mensenrechtenverdrag.

De door de fiscus veronderstelde ‘vermogensmix’, zoals de fictieve verdeling van spaargeld en belegd vermogen heet, zou daarom niet meer mogen worden toegepast.

Verstrekkende gevolgen

De advocaat-generaal sluit namelijk af met de conclusie dat de rechter 'kan en moet voorzien in het hierdoor ontstane rechtstekort'. Dat betekent dat wat de adviseur van de Hoge Raad betreft de klager te veel betaalde belasting terug moet kunnen krijgen, via een procedure bij het hof.

Als de Hoge Raad het advies overneemt, kan dit verstrekkende gevolgen hebben, zegt emeritus hoogleraar fiscale economie Leo Stevens.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

DNB: trek belasting woningbezit gelijk met spaartaks

"Het hof kan alleen in de individuele casus beslissen, maar dat heeft verstrekkende gevolgen voor al die andere", aldus Stevens. Dat stelt de Hoge Raad en het hof meteen voor een 'geweldig dilemma'. "Moet je dan ook op soortgelijke manier alle anderen tegemoetkomen?"

Uiteindelijk zal het kabinet dan moeten besluiten of er een algemene regeling komt waardoor mensen hun recht kunnen halen, wat een gigantische opgave zal worden, of dat iedereen zelf naar de rechter moet stappen. Bovendien zou de staat ook nog het standpunt in kunnen nemen dat iedereen die zich niet eerder heeft gemeld, zijn kans heeft verspeeld. 

Ondoordacht systeem

Al die opties zijn niet erg aanlokkelijk, vindt ook Stevens. Maar wat de fiscalist betreft, heeft de staat de problemen over zichzelf afgeroepen. "Het kabinet heeft alle raadgevingen in de wind geslagen. Wat in 2017 is gebeurd met de vermogensmix is ondoordacht."

Het systeem werd in 2017 namelijk ook al op de schop genomen. Tot die tijd werd voor iedereen gerekend met een fictief rendement van 4 procent, waarover vervolgens belasting werd betaald. Toen dat onhaalbaar en oneerlijk bleek, werd het nieuwe systeem opgetuigd.

"De oplossing was om er nóg een fictie aan toe te voegen. Dat iedereen werd geacht dezelfde beleggingsstrategie te voeren." Daardoor kwamen de regels volgens Stevens alleen maar verder van de realiteit af te staan.

Ingrijpen nodig door treuzelende politiek

Inmiddels piept en kraakt de vermogensrendementsheffing aan alle kanten. De staat is al meerdere keren door rechters op de vinger getikt omdat de heffing oneerlijk uitpakt voor veel burgers.

De politiek probeert ook al jaren om tot een nieuw systeem te komen, waarbij daadwerkelijk behaald rendement wordt belast. Maar dat wil maar niet lukken en inmiddels wordt het vinden van een oplossing aan een nieuw kabinet overgelaten.

Omdat het daardoor nog jaren kan duren, vindt de advocaat-generaal het tijd om niet alleen te concluderen dat de wetgeving op de schop moet, maar ook dat de rechter moet ingrijpen om burgers tegen het onrecht te beschermen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van