Verhullend jargon

Rekenkamer kraakt trucs ministeries bij maken begrotingsplannen

22 juni 2021 18:18 Aangepast: 22 juni 2021 18:19
Minister Hoekstra van Financien en premier Mark Rutte op Prinsjesdag 2020. Beeld © Archieffoto ANP

Ministeries gebruiken allerlei trucs bij hun huiswerk dat ze moeten inleveren om hun plannen goedgekeurd te krijgen, ontdekte de Algemene Rekenkamer. Dat kan ertoe leiden dat als die plannen in de begroting zijn vastgelegd, er uiteindelijk te weinig of juist te veel geld naartoe gaat en dat de Tweede Kamer hier niet op tijd van op de hoogte is.

Ieder jaar met Prinsjesdag, op de derde dinsdag van september, presenteert de minister van Financiën de rijksbegroting voor het jaar erop. Hierin staan alle plannen van het kabinet voor het jaar erop, en wat deze zullen kosten. Daarnaast staan hier ook de ramingen in voor wat beleid de vier jaar erop zal kosten. 

Harde onderhandelingen

Het maken van de begroting is een proces van maanden van gesteggel over geld. Ieder ministerie wil extra geld, geen enkel ministerie wil bezuinigen. 

Om sterk te staan in de onderhandelingen met het ministerie van Financiën gebruiken ministeries 'creatieve methoden', constateert de Rekenkamer na onderzoek. De onafhankelijke instantie controleert of de overheid geld wel volgens de regels en efficiënt besteedt. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Puinhoop bij ministerie Volksgezondheid: 5,1 miljard aan coronauitgaven niet te controleren

In dat kader is het natuurlijk van belang dat de onderbouwing van plannen klopt, want anders kan er zogeheten 'begrotingsruimte' ontstaan. Dat is het verschil tussen wat er op ministeries geraamd wordt dat iets kost en wat er in het regeringsakkoord is afgesproken dat het mag kosten. 

Te veel of te weinig

Dat kan op twee manieren uitpakken: dat er ergens te veel geld voor wordt uitgetrokken, wat kan leiden tot het verkwisten van belastinggeld. Of de geraamde kosten zijn te laag, waardoor er een tekort ontstaat. Als dat gebeurt, moet een ministerie op zoek naar geld binnen de eigen begroting, wat weer ten koste zal gaan van andere zaken. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Rekenkamer schiet bezuinigingstactiek Defensie aan flarden

Om dit te voorkomen, gebruiken de ministeries allerlei trucs, concludeert de Rekenkamer na onderzoek van vijf beleidsveranderingen door de jaren heen. Uit het onderzoek komen 'een aantal zwakke plekken' naar voren, 'die mogelijk ook breder spelen'. 

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gebruikte bijvoorbeeld gegevens uit 1984 bij de onderbouwing van hun raming voor wat zij kwijt zou zijn aan universiteiten. Ook het ministerie van Justitie en Veiligheid gebruikte verouderde gegevens om uit te rekenen hoeveel geld zij nodig zou hebben voor de rechtspraak. 

Extra kosten

En op het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat worden bepaalde kosten niet meegerekend bij het maken van de begroting. Het gaat om de kosten voor uitgesteld onderhoud bij het maken van het financiële plan voor het in stand houden van het hoofdvaarwegennet. 

Dat zorgt voor problemen, want het onderhoud moet natuurlijk uiteindelijk wel gedaan worden. En zal omdat het is uitgesteld, waarschijnlijk duurder uitvallen dan oorspronkelijk werd gedacht. En dat heeft weer gevolgen, want dan kan er iets anders niet. Het risico bestaat dan dat de overheid de dienstverlening aan burgers moet versoberen.

Verhullend vakjargon

Als die problemen zijn ontdekt, hanteren ministeries vervolgens allerlei trucs om ze op te lossen. Deze oplossingen kunnen niet altijd door de beugel en ministeries gebruiken daarom 'verhullend vakjargon', ontdekte de Rekenkamer. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Rekenkamer: regering pokert met verdubbeling staatssteun aan IHC

Op het ministerie van Defensie wordt bijvoorbeeld 'financieel management toepassen' gebruikt om onbetaalde rekeningen naar het volgend jaar te schuiven, zodat het net lijkt alsof de kosten keurig binnen het budget zijn gebleven. 

Op het ministerie van JenV werd onder de noemer 'ramingsrisico inboeken' een bedrag afgetrokken van wat er uit de raming kwam. Het ministerie gokte er vervolgens op dat dit bedrag niet alsnog nodig zou zijn. Deze truc kan gebruikt worden om een bezuinigingsdoel te halen, aldus de Rekenkamer. 

Budgetrecht Kamer

De reden voor het onderzoek is groeiende onvrede in de Tweede Kamer over de manier waarop kabinetten omgaan met het budgetrecht van het parlement. Om als parlement het beleid goed te kunnen controleren is het van belang dat helder is waar het kabinet geld aan wil uitgeven en hoeveel precies. 

Door de manier van begroten van de ministeries, heeft het parlement te weinig zicht of de plannen wel goed onderbouwd zijn en of er misschien geld over is om aan andere zaken uit te geven, concludeert de Rekenkamer. Daarnaast zijn de ramingen wat het beleid op de langere termijn kan kosten, soms ook onnauwkeurig. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Overheid gaf al 76,2 miljard euro uit door de coronacrisis

Het parlement zou daarom vaker gerichte vragen aan ministers moeten stellen, adviseert de Rekenkamer. En het ministerie van Financiën zou duidelijker eisen moeten stellen aan ministeries voor het huiswerk dat ministeries aanleveren. 

In een reactie laat het ministerie van Financiën onder meer weten dat het toch vooral aan de ministeries zelf is om goede ramingen aan te leveren en dat het daarom belangrijk is om de kennis hierover te vergroten. De kritische opmerkingen van de Rekenkamer zijn volgens het ministerie verder 'niet representatief' voor de hele rijksbegroting.

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van