Zwarte geldmarkt

Financiële chaos in Libanon: torenhoge voedselprijzen, waanzinnige wisselkoersen

17 juni 2021 06:49 Aangepast: 17 juni 2021 11:09
De haven van Beiroet, tien maanden na de explosie. Beeld © RTL Nieuws / Pepijn Nagtzaam

Wat het Libanese pond nog écht waard is, weten alleen de handelaren op de zwarte markt. De munt is ingestort en kent verschillende wisselkoersen, wat zorgt voor een financiële chaos. "Ons geld is toiletpapier geworden", zegt een marktkoopman in Beiroet.

Al maanden bevindt Libanon zich in een economische crisis waarvan het dieptepunt nog lang niet bereikt lijkt te zijn. Er is een gebrek aan brandstof en elektriciteit, voedsel is onbetaalbaar en het Libanese pond wordt met de dag minder waard.

Waar wij in Nederland de zekerheid hebben dat een brood pak 'em beet 2 euro kost en een biertje in de kroeg 3 euro, geldt dat niet voor Libanezen. Hun munt verandert zo snel van waarde dat het voor bizarre situaties zorgt.

Koppeling met de dollar

Dat komt omdat het Libanese pond sinds 1997 is gekoppeld aan de dollar, waarmee in Libanon op veel plekken betaald kon worden, tegen een koers van 1500 LBP voor 1 dollar. Die koppeling zorgt nu voor bizarre taferelen, vanwege de grote politieke en financiële crisis waar het land in 2019 in verzeild raakte.  

Jarenlang had het Libanese overheid buitenlandse investeerders gelokt met mooie beloftes om geld in de economie te pompen. In 2019 was de schuldenlast zo hoog opgelopen, dat het land de rente niet meer kon aflossen. Banken hadden veel geld uitgeleend en waren instabiel. Dat veroorzaakte een run op dollars, omdat Libanezen hun eigen munt niet meer vertrouwden. Tegoeden werden bevroren. 

Er braken grote protesten uit tegen het zwakke optreden van de overheid, die aftrad. Het is crisis op crisis in Libanon. Behalve de economische en politieke crisis is het kleine land aan de Middellandse Zee hard geraakt door de Covid-19-pandemie en de rampzalige explosie in de haven van Beiroet in augustus 2020. 

Cash op de scooter

Onzekere Libanezen doen er alles aan om betrouwbare valuta als euro's of dollars in handen te krijgen, wat zorgt voor een levendige handel en een tweede wisselkoers op de zwarte markt. Bij wisselkantoren kun je dollars en euro's wisselen tegen koersen die soms met de dag veranderen. Ook appgroepen spelen daar een belangrijke rol, een handelaar in zwart geld is makkelijk te vinden, en komt op de scooter langs om geld te wisselen. 

Hoe dieper het land in de problemen komt, hoe meer die zwarte koers in duizelingwekkende snelheden begint af te wijken van de officiële wisselkoers. In 2019 kreeg je voor een dollar 1.600 LBP, in april 2020 was het al 3.000 LBP. Tijdens de explosie in de haven, in augustus 2020, was een dollar 8.000 LBP waard.

Vorige week kreeg je nog 13.200 pond voor een dollar, inmiddels is er een nieuw dieptepunt bereikt: je krijgt 15.500 pond voor een dollar. Dat klinkt misschien goed: meer ponden voor je dollars, maar in de praktijk betekent het dat de pond steeds minder waard wordt. 

Grote stapels geld, weinig waarde. Grote stapels geld, weinig waarde.

Een voorbeeld: wie op een (duur) terras een broodje eet, betaalt voor een lunch met twee broodjes en twee cappuccino 100.000 Libanese pond, of 66 dollar tegen de officiële koers. Wie dollars op de zwarte markt heeft gewisseld voor ponden, betaalt 6,45 dollar - tien keer minder. Leuk voor toeristen en buitenlanders met buitenlandse valuta, een ramp voor de Libanezen. Want zij krijgen hun salarissen in Libanese ponden, niet in dollars.

Ongunstige koers

Niet veel Libanezen hebben spaargeld. Maar als ze het hebben, en het staat op de bank, dan ontstaat er een nieuw probleem. Het spaargeld is meestal deels in dollars, deels in ponden. Sinds 2019 mogen die dollars niet meer worden opgenomen bij de bank. Ze mogen de dollars omzetten in ponden, tegen een vaste derde wisselkoers, die alleen geldt voor dollars bij banken en naast de zwarte en de officiële koers bestaat. 

Die derde koers is alleen ontzettend ongunstig ten opzichte van de koers op de zwarte markt. Als je 100 dollar op wilt nemen, krijg je er 390.000 pond voor. Terwijl het bedrag op de zwarte markt 1,55 miljoen LBP waard is tegen de huidige dagkoers.

Salarissen storten in

Door de koersen die uit elkaar zijn gaan lopen is ook de koopkracht van Libanezen drastisch ingestort.  Het minimumsalaris is 675.000 pond per maand, wat gelijk stond aan 450 dollar tegen de officiële koers. In maart was dat nog maar 50 dollar waard, blijkt uit een studie naar salarissen. Nu is het 45 dollar.

Een universiteitsprofessor die 3,7 miljoen pond per maand aan salaris ontvangt, verdiende voor de crisis 2500 dollar in de maand. Door het koersverschil was dat in maart nog maar 394 dollar per maand, en nu is daar slechts 264 dollar van over. 

Op zoek naar een goede partij groente en fruit op de markt. Op zoek naar een goede partij groente en fruit op de markt.

Op de markt in Beiroet wordt bij marktkoopman Mario Matta snel duidelijk hoe ingewikkeld het systeem nu in elkaar zit. Zijn klanten betalen hem in ponden, hij moet zijn inkopen in het buitenland doen in dollars. "Ik haal gember en knoflook uit China, kiwi's uit Maleisië, ananas uit de Filipijnen. Al die producten kosten nu soms wel tien keer zo veel."

Monopolygeld

"Man, het is een chaos in Libanon", verzucht Matta. "We zijn nu een arm land geworden. Ons geld is niets meer waard. Het is monopoliegeld, toiletpapier", zegt hij terwijl hij een grote stapel met ponden op tafel gooit. "Dit is 15 miljoen pond. Daar kon ik een jaar geleden een auto mee kopen, nu heb ik daar 150 miljoen pond voor nodig."

Gewone Libanezen kunnen geïmporteerde goederen niet meer betalen. Maar ook lokale producten, zoals tomaten, zijn vaak al vier keer zo duur geworden. "Niemand kan geloven waar het heen gaat", zegt een man die boodschappen probeert te doen op de markt. "Het is een gekkenhuis, iedere dag stijgen de prijzen."

Met Libanon gaat het verder bergafwaarts. Het kleine land met 6,8 miljoen inwoners produceert zelf weinig en is sterk afhankelijk van import. Met de ingestorte munt en meer schuldeisers op komst die willen dat de overheid z'n leningen afbetaalt, staat het land er slecht voor. 

De afgelopen weken zijn er lange files voor tankstations ontstaan. Olie importeren wordt steeds lastiger. Wie eindelijk aan de beurt is, soms na uren wachten, moet hopen dat hij nog wat liters benzine meekrijgt. 

Tekort aan elektriciteit

Naast de voedsel-, benzine-, en financiële crisis kampt het land ook met een elektriciteitstekort. Het staatsenergiebedrijf zit zonder geld en kan olietankers die al in de haven van Beiroet liggen soms niet eens betalen.

Twee Turkse elektriciteitsschepen die voor de kust liggen hebben de toevoer van elektriciteit afgesloten, omdat er problemen met de betaling zijn. Het gevolg: Libanon zit nog langer in het donker. Was er tot een aantal jaar geleden nog bijna de helft van de dag stroom voor iedereen, nu gaat het in het beste geval om een paar uur per dag. 

Rampscenario dreigt

Libanezen die (cash) dollars uit het buitenland ontvangen en expats hebben het beter. Hoewel de prijzen over de hele linie gestegen zijn, is hun koopkracht harder gestegen door de afwijkende koersen.

Dat geluk hebben maar weinig Libanezen. Voor de meesten van hen dreigt een rampscenario; zij zien de koersen alleen maar verder oplopen, hun eten duurder worden en hun geld nog minder waard worden. En waar de bodem is, weet niemand. 

RTL Z First Nieuwsbrief

Schrijf je in voor de Z First nieuwsbrief

Wil jij elke ochtend als eerste op de hoogte zijn van wat er speelt op economisch gebied? Schrijf je dan nu in voor de Z First nieuwsbrief

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van