Besturen wordt lastiger

Polen en Hongarije, brexit en corona: moet de EU wel uitbreiden?

12 december 2020 10:49
Minister-president Mark Rutte tijdens een videoconferentie met leiders van de Europese Unie over de aanpak van het coronavirus Beeld © ANP

Brexit, een pandemie en een ruzie met Hongarije en Polen die op een haar na de hele EU-begroting had opgeblazen: de Europese Unie heeft veel op haar bord liggen. En toch zijn er gesprekken gaande over uitbreiding. Kan dat eigenlijk wel?

Lars Rensmann, hoogleraar Europese Politiek & Maatschapij van de Universiteit Groningen, denkt van niet. "Dit is aantoonbaar geen tijd voor uitbreiding van de Europese Unie, maar voor consolidatie." Er zijn volgens de hoogleraar genoeg problemen op dit moment.

Veel op het bord

Een groot probleem volgens Rensmann is dat de Europese Unie wordt geconfronteerd met een legitimiteitscrisis. De EU moet in sommige gevallen een grotere rol op zich nemen, maar verschillende lidstaten zien dit liever niet gebeuren. Hierdoor is het niet duidelijk welke de rol de Unie moet en kan spelen tijdens grotere crises.

Alsof dit nog niet genoeg was, liggen er naast de legitimiteitscrisis, brexit en de kwestie-'Polen en Hongarije' ook nog andere uitdagingen op tafel. Denk hierbij aan de klimaatcrisis, de migratiestromen naar de EU en de coronacrisis.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Geen compromis mogelijk in ruzie met Polen en Hongarije'

Onbestuurbaar Europa

Ook Adriaan Schout, onderzoeker bij Instituut Clingendael, ziet al deze problemen. Daarnaast denkt hij dat verdere uitbreiding het nog moeilijker maakt om de Europese Unie te besturen. Een goed voorbeeld zijn de Eurocommissarissen. "Doorgaan met nog meer commissarissen wordt wel erg moeilijk", vertelt Schout. "Daarmee roept uitbreiding belangrijke institutionele vragen op."

Het kan dus best wel zo zijn dat Nederland door verdere uitbreiding voor periodes geen Eurocommissaris zal leveren. Hierdoor ontstaat de vraag: Wat vindt Nederland van een Europese Commissie zonder Nederlandse afvaardiging? 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Ex-premier Italië gaat als EU-commissaris begrotingen controleren

Waarom dan uitbreiden?

Dat klinkt allemaal als genoeg reden om de Europese Unie niet uit te breiden, althans niet op dit moment. Toch voert de Europese Unie gesprekken met vijf landen. Waarvan drie landen echt in de onderhandelfase zitten.

De reden daarvoor is eigenlijk heel eenvoudig. "De grondgedachte voor uitbreiding gaat vooral over consistentie en geloofwaardigheid", zegt Rensmann.

De Europese Unie heeft namelijk drie criteria opgesteld waar een land minstens aan moet voldoen wil het bij de EU komen (de zogeheten Kopenhagen-criteria). Deze criteria schrijven voor dat de democratie en rechtsstaat op orde moeten zijn, de economie moet sterk genoeg zijn en de EU-regels en wetten moeten worden overgenomen.

Schout benadrukt dan ook dat zodra een land aan deze criteria voldoet, het land recht heeft om te vragen naar een toetreding tot de EU.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

EU steunt Balkanlanden in wachtkamer met miljarden

Gevoelig

De Europese Unie worstelt al langer met het uitbreiden van de EU. "Uitbreiding ligt gevoelig", vertelt Schout. "De vorige Commissie had aanvankelijk daarom uitbreiding gepauzeerd." Hoogleraar Rensmann vult aan dat uitbreiding waarschijnlijk op veel tegenstand zal stuiten binnen de EU.

Schout geeft aan dat het enige dat de EU kan doen, is goed kijken naar de toetredingscriteria. "En dat gebeurt ook", vertelt hij. "Toch blijft het uiteindelijk ook een politiek inschatting of lidstaten klaar zijn of niet en dat zal weer een politiek compromis worden."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Nederland en Frankrijk houden poot stijf: nog geen EU-lidmaatschap voor Albanië

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van