Economie

Trumps hand op de knip is niet het enige geldprobleem van de WHO

20 april 2020 21:04 Aangepast: 21 april 2020 09:14
Beeld © Getty Images

De Amerikaanse president Trump zet de miljoenensteun van zijn land aan de WHO on hold, wat een fikse aderlating betekent voor die club. Helaas voor de Wereldgezondheidsorganisatie is dat niet hun enige geldprobleem.

"De WHO heeft het echt verpest. Om een of andere reden, voor het grootste gedeelte gefinancierd door de VS, maar erg gefocust op China." 

Begin april deelde de Amerikaanse president met deze uitspraken een flinke dreun uit aan de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Trump verwijt de gezondheidsorganisatie van de VN slecht te functioneren tijdens de coronacrisis en vindt dat de Chinezen een te grote vinger in de pap hebben.

En dus gaat de hand zestig tot negentig dagen op de knip. In de tussentijd wil het Witte Huis het beleid van de WHO evalueren.

Grote hap uit begroting

De mededeling van Trump is een aderlating voor de WHO. In de afgelopen tien jaar droegen de Verenigde Staten jaarlijks tussen de 200 en 520 miljoen dollar bij aan de organisatie. Op dit moment komt een kleine 15 procent van het budget van de organisatie van de VS. Daarmee is het land verreweg de grootste donateur.

Of het zo'n vaart gaat lopen is overigens nog niet helemaal duidelijk. De financiering vanuit de VS is tijdelijk gestopt, in afwachting van een onderzoek. Hoe lang Trump financiering gaat tegenhouden en om welk deel het precies gaat weten we niet. 

Meer geldproblemen

Helaas voor de WHO is dat niet hun enige geldprobleem. De gezondheidsorganisatie heeft, voor een club die wereldwijd opereert en pandemieën moet kunnen coördineren, überhaupt een krap budget: 5,8 miljard dollar in twee jaar tijd.

Daarmee moet het gezondheidscrises managen, de toegang tot zorg bevorderen en adviezen uitbrengen, zoals over het coronavirus. Ter vergelijking: de totale zorguitgaven in Nederland zijn begroot op ruim 82 miljard euro dit jaar.

Het is een terugkerend probleem. De WHO heeft al jaren te maken met een gebrek aan geld, zeggen experts. En dat heeft weer deels te maken met de manier waarop de club gefinancierd wordt.

Lidmaatschap en extra bijdragen

Dat zit zo. Ruim de helft van het WHO-budget komt van lidstaten. Zij betalen naar rato een bedrag voor hun lidmaatschap (zie het staafdiagram hieronder: vastgestelde bijdrage), de WHO mag van dat geld zelf bepalen hoe ze het uitgeeft.

Los van de 'contributie' kunnen landen ook nog een extra bedrag doneren. En daarbij aangeven waar het aan moet worden uitgegeven. 'Vrijwillige bijdragen' worden die genoemd.

Die vrijwillige bijdragen komen niet alleen van landen, maar ook van organisaties.

Verreweg de belangrijkste donateur die geen land is, is de Bill and Melinda Gates Foundation, de stichting van de voormalig Microsoft-topman en zijn partner. Zo'n 9,8 procent van het budget van de WHO is van hen afkomstig.

Verschuiving in financiering

In de loop van de jaren zijn de vrijwillige bijdragen een steeds grotere rol gaan spelen bij de financiering van de wereldgezondheidsorganisatie. Een te grote rol misschien wel.

Die verschuiving begon al in de jaren 70, toen Amerikaanse en Britse leiders vonden dat de WHO te veel problemen wilde aanpakken die niet altijd in het belang van Amerika of Amerikaanse bedrijven waren. In die tijd zijn de vastgestelde bijdragen, vanuit bijvoorbeeld de VS, bevroren. Sindsdien is er in een sterke prikkel ontstaan om meer vrijwillige bijdragen op te halen.

Loopjongen van geldschieters

In de begroting voor dit en komend jaar bestaat 957 miljoen dollar uit de contributie van landen (vastgestelde bijdrage) en 4,9 miljard dollar uit vrijwillige bijdragen. In de jaren 90 was die verhouding nog fifty-fifty.

Door die verandering is de WHO steeds meer een loopjongen geworden, zo luidt de kritiek. Een loopjongen van diverse private en publieke partijen die allemaal zo hun eigen hobbyproject hebben. Duidelijk is in ieder geval dat de organisatie heen en weer wordt geslingerd door (politieke) belangen. En dat leidt tot irritatie en frictie.

China's invloed groeit

Zo ook vanuit de VS. President Trump is ontevreden over het optreden van de WHO tijdens de coronacrisis en klaagt over de invloed van China binnen de organisatie.

Op het eerste gezicht is dat laatste – puur financieel gezien - verrassend. Als invloed deels te meten is aan de financiële bijdrage die wordt geleverd aan de WHO, dan is de Amerikaanse vinger in de pap nog altijd het grootst.

China, waarvan Trump zegt dat het te veel invloed uitoefent op de WHO, staat niet eens in de top 10 van grootste donateurs. Al klimt het de laatste jaren aardig op. Sinds 2014 is de bijdrage gegroeid met 52 procent naar 86 miljoen dollar.

VS schrapt ook VN-budget

Maar dat is niet het enige. China probeert ook via de VN meer invloed te krijgen op het wereldtoneel en tast daarvoor flink in de buidel. Toeval of niet, ook de VN heeft eerder van Trump te horen gekregen dat het minder geld zal ontvangen.

En daarmee veroorzaakt Trump misschien wat hij juist niet wil. Door de WHO opzichtig te straffen midden in de pandemie, bespaart hij Amerika weliswaar grote sommen geld, maar verliest zijn land invloed aan grote rivaal China.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van