Economie

Waarom Trump minder olieproductie wil, maar liever niet in de VS

07 april 2020 08:55 Aangepast: 14 mei 2020 20:23
Dankzij duizenden schalieoliebedrijven werd de VS de grootste olieproducent ter wereld. Beeld © Getty

De olieprijs is dit jaar meer dan gehalveerd. Er wordt gesproken over productiebeperkingen, maar kan dat ook zonder dat de VS minder gaat produceren?

De olieprijs is de afgelopen drie maanden gekelderd van bijna 70 dollar per vat naar circa 33 dollar. De enorme prijsval komt door de prijsoorlog tussen Rusland en Saoedi-Arabië, en ondertussen drukte de coronacrisis wereldwijd de vraag.

De Amerikaanse president Donald Trump weet wel een oplossing voor de lage olieprijs: Rusland en Saoedi-Arabië moeten gewoon minder olie produceren.

Miniatuurvoorbeeld
Zie ook:

Olie-oorlog Saoedi-Arabië en Rusland laait weer op: wat is er aan de hand?

'Volslagen idioot'

Vorige week tweette hij zelfs dat hij had gesproken met 'zijn vriend' Mohammed bin Salman, de kroonprins en de facto leider van Saoedi-Arabië, die weer zou hebben gesproken met de Russische president Vladimir Poetin. Trump verwachtte en hoopte dat zij hun productie met 10 miljoen vaten per dag zouden terugbrengen.

Hoe realistisch is dat? "Volslagen idioot", aldus analist Jos Versteeg van InsingerGilissen. Ten eerste omdat hij Bin Salman omschrijft als vriend, terwijl de kroonprins betrokken was bij de moord op de Amerikaanse journalist Khashoggi. Verder is tien miljoen vaten per dag de helft van de totale productie van Rusland en Saoedi-Arabië, legt Versteeg uit. "Die velden leg je niet zomaar stil. Het kost maanden om weer op te starten."

Rusland en Saoedi-Arabië bepalen zelf wel hoeveel ze produceren, daar heeft Trump niet zo veel invloed op, vult energieanalist Jilles van den Beukel aan.

Vraaguitval is het probleem

Daarbij, het probleem is niet dat er te veel wordt geproduceerd, legt Versteeg uit. Het probleem is dat een flink deel van de vraag is weggevallen door de lockdown die in veel landen van kracht is. Een eventuele productieverlaging van tien miljoen vaten per dag is nog te weinig.

De productie overtreft de vraag met 20 miljoen vaten per dag, zegt hij. En volgens Van den Beukel loopt dat in april zelfs op tot 25 miljoen vaten per dag.

Om een idee te geven van de verhoudingen: de totale wereldwijde vraag is zo’n 100 miljoen vaten per dag. Normaal gesproken kan een verschil tussen productie en verbruik van olie van een paar procent leiden tot een halvering van de prijs, zegt Van den Beukel.

Miniatuurvoorbeeld
Zie ook:

'Rusland wil schalieolie VS uit de markt te drukken, voor iedereen slecht'

Schalieolie

Interessant is dat Trump het niet had over de rol van de grootste olieproducent in de wereld: de Verenigde Staten. Die positie kreeg de VS de afgelopen tien jaar, door de opkomst van schalieolie. Die olie wordt gewonnen via een proces waarbij onder hoge druk scheuren in de bodem worden gecreëerd.

Terwijl de VS voorheen de grootste importeur van olie in de wereld was, werd het land dankzij schalieolie juist een netto-exporteur. Schalieolie is echter duurder dan veel andere olie om te winnen en dat is een probleem.

Opec

De Opec probeert al decennia lang het prijsniveau te beïnvloeden door te schuiven met de productie en zo te zorgen voor een zo hoog mogelijke opbrengst. De Opec is de organisatie van olie-exporterende landen, onder aanvoering van Saoedi-Arabië.

Sinds 2016 praat Rusland, alhoewel het geen Opec-lid is. Binnen die zogeheten Opec+ zijn Rusland en Saoedi-Arabië de grootste spelers. Zij vinden zelf dat ze offers brengen door hun productie de laatste jaren beperkt te houden. Dat ging ten koste van hun marktaandeel.

Hoge kostprijs

Doordat zij de olieprijs stutten, werd de relatief dure schalieolie in de VS immers economisch winbaar. De Amerikaanse schalieolieproducenten droegen wel de lusten maar niet de lasten. Althans, dat vinden de Russen en Saoedi's.

Door de opkomst van schalieolie is de positie van de VS flink veranderd. Voorheen was een lage olieprijs gunstig voor Amerika, maar nu moet de olieprijs juist niet te laag zijn. 

Russische irritatie

Eerder dit jaar stelde Saoedi-Arabië productieverlagingen voor, maar Rusland wilde daarmee niet akkoord gaan. Volgens deskundigen willen de Russen zo Amerikaanse schalieoliebedrijven uit de markt drukken.

De Russen zijn ook vreselijk geïrriteerd over de oppositie van de VS tegen de Nordstream 2, de pijpleiding voor aardgas van Rusland naar West-Europa. Ook de boycot van het Russische staatsolieconcern Rosneft door de VS heeft kwaad bloed gezet.

Miniatuurvoorbeeld
Zie ook:

Kan Shell bij de lage olieprijs nog wel dividend betalen?

Opslag raakt vol

Wat is nu de oplossing? De productie moet vrijwillig worden verlaagd, maar dat is in de praktijk heel moeilijk te realiseren, denkt Van den Beukel: "Ik zie de Russen echt niet meedoen."

Van den Beukel verwacht dat de opslagtanks eind april of begin mei helemaal vol zijn. Dan komt er een moment dat de olieprijs zó laag is, dat producenten zelf de kraan zullen dichtdraaien. En dat zijn niet Rusland en Saoedi-Arabië, verwacht hij.

Eerste faillissement

Veel schalieoliebedrijven hebben het al een paar maanden moeilijk. Vanwege hun financiële situatie is het namelijk lastiger om nieuwe leningen af te sluiten.

Vorige week was Whiting Petroleum het eerste grote schalieoliebedrijf dat bescherming aanvroeg tegen schuldeisers. Deze chapter 11-procedure lijkt op een aanvraag van uitstel van betaling in Nederland.

Productieafspraken in de VS?

Gaat de VS toch meedoen met productiebeperkingen? De federale overheid in Washington DC kan in ieder geval geen landelijke productiebeperkingen opleggen. Dat kunnen de staten in theorie wel.

In het verleden werden in de olierijke staat Texas (nu goed voor circa 40 procent van de olieproductie in de VS) vaker productiebeperkingen opgelegd. Dat gebeurde door de Railroad Commission of Texas.

Dat gebeurde tot de jaren zestig en lijkt op wat de Opec nu probeert te doen. De Opec, de laatste decennia verfoeid door de VS, is zelfs voor een belangrijk deel gebaseerd op de Railroad Commission of Texas.

Miniatuurvoorbeeld
Zie ook:

Lage olieprijs hakt erin, zowel grote olielanden als VS hebben last

Voorloper van de Opec

Het is de vraag in hoeverre een opgelegde productiebeperking juridisch houdbaar is in de VS, het land waar zo vaak is uitgehaald naar oliekartel Opec. Wettelijk gezien mogen Amerikaanse olieproducenten niet samenwerken om de prijs te beïnvloeden.

Als je bepaalde afspraken maakt, dan is dat makkelijker te doen en beter te controleren als je dat doet met een paar grote partijen. Onlangs leken grote spelers echter weinig zin te hebben in overheidsbemoeienis met de productieniveaus in de VS. Bovendien zijn de meeste schalieoliebedrijven zijn relatief klein, afgezien van grote spelers als ExxonMobil en Chevron die ook schalieolie oppompen.

Verkiezingen

Er spelen ook nog andere zaken bij een eventuele beperking van de productie. De olie-industrie is namelijk een belangrijke sector in de VS, goed voor zo'n 2,5 miljoen banen. En dat ook nog in staten die overwegend op de Republikeinse partij van Trump stemmen.

Naast Texas gaat het om onder meer North Dakota, Oklahoma, Alaska en Montana. Texas levert bij de komende presidentsverkiezingen van november, na Californië, de meeste kiesmannen op.

Voor het Huis van Afgevaardigden is dat ook van belang. Verder zijn staten zoals Alaska en Montana weliswaar veel kleiner, maar toch goed voor twee senatoren.

Schipperen voor Trump

Trump zal geen ontslaggolf willen in de olie-industrie en vooral niet in Republikeinse staten. Maar hij zal ook niet gezien willen worden als degene die de Opec helpt en daarmee de gewone Amerikaan een voordeeltje in de vorm van lage benzineprijzen door de neus boort.

Trump liet al doorschemeren dat een heffing op import van olie uit het buitenland ook tot de mogelijkheden behoort.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore