Economie

Recessie op komst: is het steunpakket uit Den Haag voldoende?

16 maart 2020 18:06 Aangepast: 16 maart 2020 23:19
Lege terrassen op het normaliter drukke Stratumseind in Eindhoven. Beeld © ANP

Nederland kan zich opmaken voor economisch lastige tijden. Het kabinet heeft, om de schade te beperken, allerlei steunmaatregelen aangekondigd. Een behoorlijk pakket, maar er is ook kritiek. "Waarom wel al die pakketten voor bedrijven en niet voor zzp'ers?"

Terwijl het coronavirus begin deze maand al zijn weg baande door Europa, waren de rekenmeesters van het kabinet nog optimistisch. De Nederlandse economie zou 1,4 procent gaan groeien in 2020 volgens het Centraal Planbureau (CPB). Het CPB ging er toen nog vanuit dat het coronavirus vooral Azië zou raken en dat China snel zou herstellen - iets wat nu al volkomen achterhaald is.

De rekenmeesters keken ook naar een iets somberder scenario: wat nou als het virus ook Europa treft? Dan zou de Nederlandse economische groei lager uitvallen in 2020: 0,9%. Maar ook daarin waren de rekenmeesters te optimistisch. In dat scenario zou het virus Nederland namelijk overslaan.

Recessie in aantocht

Niets blijkt minder waar. Nederlandse horeca zijn dicht, mensen wordt gevraagd zoveel mogelijk thuis te blijven, veel zzp'ers zitten zonder opdrachten en evenementen zijn afgelast. En gaat de economie, net als in andere Europese landen, mogelijk nog verder op slot.

Nederland moet zich dus zeer waarschijnlijk opmaken voor een recessie. Hoe diep die recessie wordt? Economen Marieke Blom van ING en Bas Jacobs van de Erasmus Universiteit Rotterdam durven er geen getal op te plakken.

Het hangt af van zoveel kwesties: hoe lang gaan de huidige maatregelen nog duren, komen er meer bij, gaat het virus weg in de zomer en komt het dan weer terug in de herfst? Komt er dit jaar een werkend medicijn of zelfs een vaccin? We weten het niet.

'Nooit eerder gebeurd'

Wat we wel weten is dat dit een unieke situatie is. “Ik kan niks bedenken dat hier op lijkt", zegt Blom. "Het is overal en tegelijkertijd én raakt een substantieel deel van de economie. Volgens mij is dat nog nooit eerder gebeurd."

Ook bijzonder is dat het nu vooral gaat om een 'aanbodcrisis'. Economie gaat over vraag (mensen willen wat kopen) en aanbod (er is wat te koop). Tijdens de financiële crisis was er een vraagprobleem: mensen durfden even niks meer uit te geven, bedrijven durfden niet te investeren.

Even niks te koop

Op dit moment is er eerder een aanbodprobleem: er is nu, in veel sectoren, even niets te koop. Geen etentje in een restaurant, geen sportles in de fitnessclub en geen wiet bij de coffeeshop.

Overheden kunnen dat aanbod niet terug toveren: ze hebben immers zelf de geoordeeld dat die zaken dichtmoeten. En de vraag stimuleren heeft - op dit moment - ook weinig zin, want de consument wil best uiteten, naar sportles of wiet kopen, maar kan dat niet, want een hoop is dicht. 

"Eigenlijk moet het aanbod dus weer terugkomen", zegt Jacobs. "En hoe sneller de ziekte onder controle is, hoe sneller de economie op orde is." In de tussentijd is het aan overheden en centrale banken om ervoor te zorgen dat (gezonde) bedrijven niet omvallen.

Te weinig geld in kas

"Als er niks gemaakt wordt, maar er zijn wel kosten, dan komen bedrijven namelijk in liquiditeitsproblemen", legt Jacobs uit. Kortom: er is te weinig geld in kas om op de korte termijn aan financiële verplichtingen te kunnen voldoen.

"In een perfect werkende markt gaan gezonde bedrijven naar de bank en kunnen ze een overbruggingskrediet aanvragen. Maar het is de vraag of dat nu goed gaat. Als financiële vooruitzichten van mensen en bedrijven verslechteren, dan heb je ook weer minder kans op een krediet."

De bazooka van Hoekstra

De overheid en de Europese Centrale Bank hebben daarom meerdere maatregelen aangekondigd die de liquiditeit goed moeten houden. Zo staat de overheid voor een groter percentage garant voor mkb-kredieten. Er is werktijdverkorting om zo de loonkosten van werkgevers deels te dekken. En banken kunnen goedkoop lenen om op hun beurt weer te kunnen lenen aan het mkb.

Maar wat vooral gaat helpen is de mogelijkheid voor ondernemers om later belasting te betalen, stelt Blom. Ook voorzitter van VNO-NCW Hans de Boer noemde dat afgelopen zondag Hoekstra’s 'bazooka'. Dit zorgt er namelijk voor dat bedrijven veel meer in kas houden dan gebruikelijk.

'Alles doen wat nodig is'

Al met al de juiste maatregelen op het juiste moment, concluderen Blom en Jacobs. "Op economisch gebied is er wel een zekere eensgezindheid: 'We gaan alles doen wat nodig is'. Dat is heel belangrijk", zegt Blom.

En of dat genoeg blijkt? Blom: "Ik verwacht dat, hoe erger het wordt, hoe sneller de zeilen bij moeten worden gezet. En dat ze dat zullen doen."

Toch zijn er enkele kanttekeningen te maken. Zo zijn er een hoop pakketten voor het mkb, maar is er nauwelijks wat opgetuigd voor zzp'ers. Die kunnen wel bijstand aanvragen bij de gemeente, maar verder is er nog geen extra steunpakket klaargezet.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook dit artikel over de maatregelen van het kabinet:

Kabinet helpt ondernemers in coronacrisis: later belasting betalen mag

Ondernemersrisico?

Minister van Economische Zaken Eric Wiebes zei zondag bij WNL dat hij niet uitsloot dat er extra maatregelen zouden komen voor die groep. Maar, zo benadrukte hij ook: "De zzp'ers zijn natuurlijk wel de groep die zelf heeft gezegd: ik hoef geen vast dienstverband."

Kortom: het hoort bij het ondernemersrisico. Jacobs is het daar niet mee eens. “Ik vond de opmerking van Wiebes gister niet heel erg handig. Als de overheid zegt 'mensen mogen niet meer werken', is dit dan een bedrijfsrisico? Ik heb daar zo mijn twijfels over. Waarom wel al die pakketten voor bedrijven en niet voor zzp'ers? Dit zijn uitzonderlijke macro-economische omstandigheden. Je zou moeten denken aan een ww-achtige voorziening voor zzp'ers."

Een offer voor de volksgezondheid

Blom ziet ook wel iets in extra maatregelen voor zzp'ers. "We vragen nu veel mensen een offer te brengen voor onze gezondheid. Als je dat doet, moet je zzp’ers misschien wel helpen." 

Maar ze ziet wel in waarom het kabinet een onderscheid maakt tussen bedrijven een zelfstandigen. "Bedrijven redden we niet omdat we die bedrijven aardig vinden, maar omdat we ons bewust zijn van indirecte gevolgen: valt het ene bedrijf om, dan kan die ook andere bedrijven, zoals toeleveranciers, meetrekken. Dat kan grote effecten hebben op de werkgelegenheid. Dat is bij zzp'ers niet het geval."

Europese banken

Tot slot wordt het spannend wat er bij de banken gebeurt. Het bankwezen van Europa is niet erg sterk, zeker niet in Zuid-Europa, legt econoom Jacobs uit.

Jacobs: "Banken zijn sinds de crisis ook nog extreem voorzichtig met het verstrekken van kredieten, en zij moeten er echt van overtuigd worden om die kredieten wel te blijven verstrekken. Bedrijven zijn erg afhankelijk van bankfinanciering, dus als dat wegvalt dan kan het goed misgaan. Het is van groot maatschappelijk belang dat de kredietverlening nu toeneemt."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore