Waarom oorlogsdreiging en aanslagen de oliemarkt niet laat exploderen

Vorig jaar werden verschillende olietankers aangevallen in de omgeving van de Straat van Hormuz. Een Amerikaanse drone werd neergehaald. Olie-installaties van Saoedi-Arabië werden aangevallen en platgelegd. Na de liquidatie van een Iraanse generaal wordt er gewaarschuwd voor verdere escalatie, voor oorlog. 

De olieprijs stijgt. Over heel 2019 is de gemiddelde prijs 63 dollar per vat brent olie. Nu ligt de prijs rond de 68 dollar, iets hoger dus. Toen duidelijk werd dat de VS de Iraanse generaal Soleimani hadden geliquideerd, schoot de prijs zelfs even richting de 70 dollar. Maar, even snel daalde de prijs ook weer.

Oliewereld ingrijpend veranderd

"Mensen kijken met verbazing naar de oliemarkt", zegt commodity-specialist Robbert Marneffe van ICC consultants. "Als dit tien, twaalf jaar geleden was gebeurd, zo'n aanslag op Soleimani, dan hadden we een hogere plus gezien", verwacht Marneffe.

RTL Z sprak met verschillende experts over de olieprijs. De laatste jaren is de oliewereld ingrijpend veranderd. 

Niet zo snel in paniek

Volgens Marneffe is de markt een stuk transparanter geworden. "Er zijn veel partijen die heel goed in de gaten houden hoeveel olie er is, en of er tekorten ontstaan. Na die aanslag op installaties van Saudi Aramco was vrij snel duidelijk hoe erg de schade was en zag men dat er geen leveringsproblemen zouden ontstaan. Vroeger ging er dan een grotere risicopremie op."

"Er moet wel iets heel fors gebeuren wil het doorslaan in paniek", zegt Marneffe. Hij ziet ook dat de balans anders is dan vroeger. "Eerst hadden de OPEC-landen de kraan in handen, inmiddels komt er ook veel olie uit de VS."

De Verenigde Staten waren lang van olie afhankelijk van het Midden-Oosten, maar zijn sinds 2014 zelf veel meer schalie-olie gaan produceren. Met succes: sinds vorig jaar is de VS 's werelds grootste olieproducent en inmiddels zelfs netto-exporteur. 

'Gruwelijk veel olie' 

Dat de olieprijs niet stijgt door de geopolitieke onrust kan ook een optisch effect zijn, denkt Hans van Cleef, sectoreconoom energie bij ABN Amro. "Er is zo gruwelijk veel olie op de markt. Als die geopolitieke spanningen er niet waren geweest, hadden we waarschijnlijk nog een stuk lager gestaan. We hebben de prijs dus wel zien bewegen, maar het opwaarts prijseffect wordt gecompenseerd door overaanbod", zegt Van Cleef.

Van Cleef benadrukt dat de OPEC, een organisatie van olieproducerende landen, de productie van olie bewust laag wordt gehouden. Daardoor stijgt de prijs. "De voorraden zijn op hoog niveau, de productie is nog steeds hoog. De spanningen hebben wel degelijk een effect, maar dat effect wordt opgeheven. Dat is uniek ten opzichte van de vorige crisis", zegt Van Cleef.

Transportroutes belangrijk

"Vroeger was zo'n aanval op de olie-installaties in Saoedi-Arabië in alle scenario's een grote klap geweest", zegt Coby van der Linde van Clingendael Energy Institute. "De Saoedi's hebben dat goed opgevangen qua communicatie, maar je ziet ook dat landen grote strategische reserves hebben."

China blijft zeer bepalend, omdat de importvolumes daar zeer groot zijn. 44 procent van de olie die China importeert komt uit het Midden-Oosten. Volgens Van der Linde zit het risico in het transport. "Als de Perzische Golf geblokkeerd zou worden, zou de capaciteit flink afnemen", zegt ze. Daarnaast wijst Van der Linde op Irak, dat met 4 miljoen vaten per dag een belangrijke producent is geworden.

"Vooral Azie, maar ook Europa, halen daar veel olie vandaan. Als het daar onrustig is, is dat iets om rekening mee te houden", zegt Van der Linde.

Als Irak in chaos zou vervallen, zouden tot 4 miljoen vaten olie per dag gevaar kunnen lopen, schreef Commerzbank in een analyse. Zelfs Saoedi-Arabie zou zo'n gat niet kunnen opvullen. Een risicopremie is dus terecht, volgens de Duitse bank.

Het blijft belangrijk om te beseffen dat veel elementen die voor een hogere olieprijs kunnen zorgen aanwezig zijn, maar dat er nog geen vat minder geleverd is. Goldman Sachs stelt dat de huidige risicopremie al verhoogd is, en verwacht dat de olieprijzen ook weer omlaag zullen gaan.

Prijs zakt als escalatie uitblijft

Volgens beursanalist Hans de Geus is op de beurs hetzelfde te zien. "De beurs is gepreconditioneerd om direct te herstellen. Het heeft ook geen zin om te gaan panikeren bij een incident", zegt De Geus. "Je kan moeilijk je portefeuille verkopen bij een incident. Zo volgt men ook de oliemarkt. Iedereen sust elkaar in slaap, en als het echt misgaat zien we het dan wel weer."

In de oliemarkt is een verstoring ingeprijsd. "Als er een escalatie is, dan zal dat een tijdelijk effect hebben", zegt Hans van Cleef. "Als die escalatie niet plaatsvindt, en dat is ons basisscenario, zal de prijs binnenkort zakken."