Economie

Nederlanders over protesten Hongkong: 'Het wordt steeds grimmiger'

21 augustus 2019 06:12 Aangepast: 21 augustus 2019 09:42
Protestanten in Hongkong. Beeld © ANP

Nederlandse ondernemers en werknemers in Hongkong kunnen vooralsnog gewoon hun werk doen, ondanks de hevige protesten in hun regio. Wel geven ze bijna zonder uitzondering aan: wij moeten op onze tellen passen door de groeiende invloed van China. Maar kritiek durven ze niet openlijk te uiten, uit angst voor repercussies. "Het wordt steeds grimmiger."

In Hongkong woeden al maanden grote protesten. Directe aanleiding was in eerste instantie een wetsvoorstel om verdachten snel aan China te kunnen uitleveren. Dat voorstel is door regeringsleider Carrie Lam ingetrokken, maar de protesten tegen haar en de Chinese invloed zijn alleen maar heviger en chaotischer geworden.

In de speciale regio binnen China wonen naar schatting van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken 4000 Nederlanders. In totaal zijn er zo'n 250 Nederlandse bedrijven gevestigd, vooral in de financiële dienstverlening, transport en logistiek, elektronica en creatieve industrie.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Grote onrust in Hongkong, wat speelt er eigenlijk?

RTL Z sprak met verschillende Nederlanders, zowel zelfstandig ondernemers als werknemers van grote multinationals. Geen van allen willen ze met naam genoemd worden.

Vrijwel allemaal maken ze zich zorgen over de protesten, al worden zij of de bedrijven waar ze voor werken doorgaans niet direct erdoor geraakt. "Er is soms overlast, maar het is niet zo dat de hele stad in vuur en vlam staat", zegt een medewerker van een groot Nederlands bedrijf. Waarschuwingen vindt hij overdreven.

Een andere Nederlandse ondernemer, die al meer dan dertig jaar een onderneming heeft die deels in Hongkong en deels in 'mainland China' is gevestigd, merkt op dat de sfeer in Hongkong grimmig is. "En het wordt steeds grimmiger. Dat is wel emotioneel voor ons", zegt hij.

"In de dertig jaar dat we met China te maken hebben, zijn we met alles wat we doen voorzichtiger geworden."

Veel veranderd 

Als ondernemer heeft hij meer last van de handelsoorlog in het algemeen, en de afkoelende economie in Hongkong, dan de demonstraties nu. Als bewoner merkt hij de effecten van de protesten wel. "Het begon heel vriendelijk, vredelievend; nu gebruiken ze geweld. De demonstranten willen democratie, maar dat kan alleen via dialoog en niet door escalatie. De demonstranten zullen niet opgeven, maar China en de overheid hier geven niet toe."

"In de dertig jaar dat we met China te maken hebben, zijn we met alles wat we doen voorzichtiger geworden", zegt de ondernemer. "Er is veel veranderd, in negatieve zin. Ik geloof niet dat China dit gaat laten voortduren."

"Je kan jezelf nu wel uitspreken, maar wat voor gevolgen heeft dat morgen?"

Mensen praten niet vrij

Het beeld is duidelijk: wie kritiek uit, doet dat onder vier ogen of anoniem. "Het is heel erg herkenbaar dat mensen anoniem willen blijven", licht correspondent Olaf Koens toe. Hij was de afgelopen dagen bij verschillende demonstraties. "Het is lastig mensen voor de camera te krijgen. Als ze al instemmen, schermen ze hun gezicht af."

Veel Nederlandse ondernemers doen ook zaken met 'mainland' China. "Daar moet je wel degelijk op je tellen passen met wat je zegt. Hongkong is een iets vrijere plek. Je kan jezelf nu wel uitspreken, maar wat voor gevolgen heeft dat morgen? Je weet niet wat China in de toekomst doet", verklaart Koens de terughoudendheid.

Kleine wereld

De redenen die gegeven worden voor anonimiteit lopen uiteen. "Hongkong is een kleine wereld", zegt een vrouwelijke werknemer van een bedrijf in Hongkong. Als ze in openheid haar ervaringen en kritiek deelt, vreest ze voor eventuele gevolgen voor haar en haar collega's, de reputatie van haar werkgever en de meningen van andere Nederlanders.

Maar, geeft ze aan: de mensen in Hongkong gaan haar na aan het hart. Ze vindt dat demonstranten te vaak worden weggezet als jeugdige 'relschoppers', terwijl het gaat om een bredere beweging. Daarnaast merkt ze op dat de protesten veel spanning veroorzaken in de stad, doordat er vaak vertragingen zijn en men altijd maar moet afwachten of er nieuwe protesten plaatsvinden. Ook dat de grenscontroles strenger worden, zorgt voor meer spanning en stress. 

Verschillende redenen

Een andere expat meent juist dat de demonstrerende burgers te makkelijk geweld gebruiken. En weer een derde levert kritiek op de oproerpolitie, die soms hard optreedt. 

Ook wordt opgemerkt dat men zich simpelweg niet uitspreekt, omdat het contractueel is vastgelegd dat men niet mag spreken 'namens' een bedrijf. 

"Het is een politiek kruitvat."

Repercussies

"Ik denk niet dat we de repercussies moeten onderschatten die kunnen volgen als je je kop boven het maaiveld uitsteekt", zegt Valérie Hoeks. Zij is sinoloog en strategisch adviseur voor bedrijven die zakendoen met China. "Het zijn pesterijtjes die dan volgen. Je krijgt geen visum meer, kan flink worden ondervraagd of geïntimideerd."

"Het is een politiek kruitvat", vult Clingendael-onderzoeker Susanne Kamerling aan. "De overheid in Hongkong staat onder druk van zowel Beijing als de eigen burgers. Als je nu kritiek levert op het bestuur, lever je indirect kritiek op Beijing."

Zelfcensuur of niet? 

Kamerling verwacht niet dat bedrijven of werknemers die kritiek uiten, te maken zullen krijgen met vervolging, maar snapt de voorzichtigheid. "Er is sprake van een creeping influence van China: Hongkong is nog vrijer, maar de politieke ruimte om je mening te uiten is kleiner geworden."

Daarnaast merken bedrijven die zich kritisch uiten op lange termijn de gevolgen. "Als buitenlandse bedrijven of mensen zich mengen in wat wordt gezien als interne aangelegenheden, volgt er vaak een backlash", zegt Kamerling. "Ik vind dat geen reden om aan zelfcensuur te doen, maar ik heb makkelijk praten. Ik woon en werk er niet."

Cruciaal moment om uit te spreken

Hoeks herkent zich in ondernemers die op hun woorden passen of zwijgen. "Ik ben ook voorzichtig. Voor mezelf heb ik al geconcludeerd dat dat een vorm van lafheid is, maar feitelijk bescherm je jezelf voor mogelijke represailles."

Hoewel de recente ontwikkelingen sinoloog Hoeks zorgen baren, ziet ze ook een andere kant. "Ik hou van het land en de Chinezen, heb er geweldige ervaringen. We moeten als Nederlanders onthouden dat we een voorgeschiedenis van democratie en een meerpartijenstelsel hebben. We zijn trots op de vrijheid van meningsuiting, maar China zit heel anders in elkaar."

Dat mensen op hun woorden passen is niet onterecht, denkt Koens. Bedrijven merken de gevolgen van kritiek wel degelijk. Hij verwijst naar het tumult dat ontstond rondom vliegmaatschappij Cathay Pacific, waar personeel de protesten ondersteunde of er zelfs aan meedeed.

"De druk op bedrijven wordt opgevoerd. Maar aan de andere kant is je niet uitspreken ook wel slap, juist op dit soort cruciale momenten. Het is kenmerkend voor het bedrijfsleven om met de wind mee te waaien en de kop niet boven het maaiveld uit te steken."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`