Economie

Grote bedrijven sponsoren EU-voorzitters: 'Je krijgt er een vieze smaak van in je mond'

12 augustus 2019 06:15 Aangepast: 12 augustus 2019 20:57
Ministers komen aan bij de locatie van het Nederlandse voorzitterschap in 2016. Beeld © ANP

Gratis auto's van Renault of BMW, gesponsorde blikjes van Coca-Cola of gratis verf. Ieder half jaar willen grote bedrijven de voorzitter van de Europese Unie sponsoren. Volgens de EU-lidstaten een mooie kostenbesparing, volgens critici een praktijk waar je 'een vieze smaak van in je mond krijgt'.

Ieder half jaar wordt een nieuwe EU-lidstaat tijdelijk voorzitter van de Raad van de Europese Unie. Dat is het orgaan waarin de vakministers van de lidstaten overleggen en besluiten nemen. Tijdens zo'n voorzitterschap organiseert het land dat voorzitter is honderden vergaderingen, bijeenkomsten en events.

In die zes maanden tuigt een land een complete organisatie op met extra vergaderzalen en ambtenaren. Bij bijna ieder voorzitterschap leveren grote multinationals allerlei zaken gratis. De discussie daarover is al bijna net zo oud als het fenomeen zelf. In 2002 lieten de Denen zich bijvoorbeeld al sponsoren.

Forse operatie

Vaak wordt er voor een voorzitterschap een aparte, mooie locatie aangewezen. In Nederland in 2016 was dat bijvoorbeeld het Scheepvaartmuseum. Er zijn veel diners, werkbijeenkomsten, en de meetings worden bezocht door duizenden buitenlandse diplomaten, ambtenaren, ministers en journalisten.

Voor bedrijven is dat bij uitstek een plek waar ze zichzelf in de kijker kunnen spelen. Landen zien het als een kansje om een beetje reclame voor de eigen bedrijven te maken en wat geld uit te sparen. Zo'n voorzitterschap is niet gratis namelijk; in 2016 begrootte Nederland er zo'n 63 miljoen voor. Dat is vrij gemiddeld voor zo'n project.

In 2004 was het flink duurder, 97 miljoen euro. Gecorrigeerd voor inflatie zou dat 120 miljoen euro zijn. 

Een mooie locatie voor persconferenties. Een mooie locatie voor persconferenties.

Nederland kreeg bier, verf en zonnepanelen

Nederland heeft zich in 2016 door vier bedrijven laten sponsoren, blijkt na navraag door RTL Z. Neptunus, specialist in demontabel bouwen, heeft voor 100.000 euro aan zonnepanelen gesponsord. Die zonnepanelen zijn 'om niet' geleverd en later weer naar andere locaties gegaan.

Brouwer Heineken schonk bier en water ter waarde van 10.000 euro. Dat deed de brouwer via de cateraar. Sikkens, onderdeel van AkzoNobel, sponsorde verf ter waarde van 14.167 euro. "Sikkens heeft de benodigde verf voor een vriendenprijsje in rekening gebracht. Die prijs is meegenomen in de afrekening van de decorateur", laat het ministerie van Buitenlandse Zaken weten.

Ziggo heeft een aansluiting aangelegd om een reserve-internetverbinding aan te leggen naar het Scheepvaartmuseum, waar de Nederlandse ploeg was gevestigd. De waarde van de aanleg wordt geschat tussen 2000 en 5000 euro. Het internetabonnement is vervolgens wel gewoon betaald.

Baliebordje en naamsvermelding

In alle gevallen kregen de sponsorende bedrijven naamsvermelding op de app en de website. Ziggo kreeg een bordje op de IT-balie, Heineken kreeg naamsvermelding op de tap.

In de richtlijn Sponsorvoorwaarden was vastgelegd dat een sponsoring minimaal 5000 euro waard moest zijn. Logo's mochten slechts op beperkte plaatsen zichtbaar zijn en sponsoring gaf niet zomaar toegang tot bijeenkomsten of deelnemers. In de EU-regels voor het voorzitterschap staat niets over sponsoring, laat de Raad van de Europese Unie desgevraagd weten, dus het is aan het voorzittende land om daar eigen keuzes over te maken.

Een bijeenkomst in de Ridderzaal. Een bijeenkomst in de Ridderzaal.

'Waarom bedrijven dit willen is duidelijk' 

Volgens de lidstaten is sponsoring simpelweg een effectieve manier om belastinggeld te besparen. Zij zeggen ook dat alles volgens de regels gebeurt; het is immers niet verboden. Maar critici maken zich zorgen: zij vinden het juist 'belachelijk' dat grote multinationals invloed verwerven door het gratis beschikbaar stellen van auto's of andere producten.

"Landen brengen zichzelf daarmee wel in een lastig parket", zegt onderzoeker Vicky Cann. Voor de activistische lobbyclub Corporate Europe doet zij onderzoek naar de lobby van grote bedrijven binnen de Europese Unie. "Het is vreemd dat overheden zich in deze positie brengen. Waarom bedrijven dit willen is wel duidelijk", stelt zij.

"De bedrijven krijgen naamsbekendheid. Maar we weten niet zeker of ze er nog meer voor terugkrijgen", zegt Cann. Als voorbeeld geeft ze Coca Cola, dat drankjes en producten sponsorde bij het Roemeense voorzitterschap. "Terwijl binnen de EU actief gestreden wordt tegen suiker en obesitas en het bedrijf in die discussie een negatieve agenda heeft."

Rumoer om voorzitterschap Roemenië

De sponsoring die Nederland heeft ontvangen is klein bier vergeleken met wat andere landen krijgen. Coca-Cola was 'platinum sponsor' van het voorzitterschap van Roemenië.

Dat is een status die je krijgt als je voor meer dan 40.000 euro sponsort. In het geval van Roemenië ging het om veel drankjes, kabeltjes, koelkasten en meer. Een journalist van het Duitse ZDF liet zien hoe dat eruit zag bij evenement van het Roemeense voorzitterschap. 

Rondom de sponsoring van het Roemeense voorzitterschap ontstond ook rumoer. Foodwatch vond het 'te absurd voor woorden' dat de politiek 'rechtstreeks en ongegeneerd werd gesponsord door dergelijke foodreuzen'. 

Toen Malta in 2017 voorzitter was beloofde het land 'priceless exposure' in ruil voor sponsoring. BMW, AirMalta en Microsoft deden mee. In 2018 had Bulgarije 'niet minder dan 50 partners'. Autobedrijven als Audi en BMW komen opvallend vaak terug; in 2014 merkte Reuters al op dat er in 2011, 2012 en 2013 er altijd wel een autobouwer was die gratis auto's gaf aan het voorzittende land.

"Je krijgt er een vieze smaak van in je mond."

Automakers sponsoren, maar krijgen ook tik op vingers

De sponsoring door de autobouwers was precies in de periode dat er flink werd gedebatteerd over nieuwe regels voor uitstoot. Daarnaast waren verschillende Europese autofabrikanten betrokken bij allerlei schandalen, over onder meer de uitstoot. De lidstaten vergaderden juist ook over maatregelen bij dat soort schandalen.

Dat Finland de 100 auto's accepteert van BMW, dat een kartelboete van 1,4 miljard euro verwacht vanuit de Commissie, snapt onderzoeker Cann dan ook niet. "De Finnen zeggen dat BMW niet meer toegang krijgt tot bewindspersonen, maar het gaat er niet per se om of dat zo is", zegt Cann. "Het gaat erom dat Finland zo wel het merk promoot. Daar krijg je een vieze smaak van in je mond."

"Het begon uit zuinigheid en is er een beetje ingeslopen."

Ondanks een oproep van bijna honderd Europarlementariërs om alle schijn van belangenverstrengeling weg te laten, laat Finland zich alsnog sponsoren door de autofabrikant. Volgens de Finse premier is het een goede manier om de kosten van het voorzitterschap te drukken, daarnaast verwacht het land 'geen discussie met andere EU-landen over het onderwerp'. 

"Zo is dat voor Nederland begonnen, uit zuinigheid", zegt oud-Europarlementariër Dennis de Jong (SP). Er is ook regelmatig een discussie over hoeveel zo'n voorzitterschap nou mag kosten. "Bij borrels staat er dan groot onder dat het gesponsord is, terwijl je als land echt wel zelf zo'n borrel kunt betalen. Het is er een beetje ingeslopen", zegt hij.

Het is frustrerend, vindt De Jong. "Als Europees Parlement controleren we alles, behalve de Raad voor de Europese Unie. Het gaat gewoon door, en dat is niet te begrijpen", zegt hij. 

Mario Draghi, Wolfgang Schauble en Jeroen Dijsselbloem in de vergaderruimte van het Scheepvaartmuseum. Mario Draghi, Wolfgang Schauble en Jeroen Dijsselbloem in de vergaderruimte van het Scheepvaartmuseum.

Software en mobiele telefoons

In 2004, toen Nederland ook voorzitter was, werd onderzocht of er niet ook sponsoring kon plaatsvinden. De Nederlandse ambtenaren die het voorzitterschap aan het voorbereiden waren, wisten namelijk dat eerdere voorzitterschappen twee tot drie miljoen euro hadden opgehaald. Dat was zo'n 2,5 procent van het totale budget.

In eerste instantie werd gezocht naar bedrijven die tot 300.000 euro wilden bijdragen. Dat leverde echter niets op. Uiteindelijk heeft Microsoft softwarelicenties beschikbaar gesteld voor alle computers die nodig waren. Als tegenprestatie werd een screensaver van Microsoft met alle EU-vlaggen getoond, staat in de evaluatie

KPN heeft voor alle liaison officers een mobiele telefoon met beltegoed beschikbaar gesteld. Het bedrijf wilde daarvoor geen tegenprestatie.

Onderzoek naar regelgeving 

Naar aanleiding van de sponsoring van Finland door BMW heeft de ombudsman van de Europese Unie aangekondigd onderzoek te gaan doen naar het feit dat er geen regels zijn vanuit de Raad van de Europese Unie. In Kroatië, het land dat na Finland voorzitter is, wordt al nagedacht over de 'grote kansen die het voorzitterschap biedt aan het Kroatische bedrijfsleven'. 

In 2029 is Nederland weer voorzitter. Het ministerie van Buitenlandse Zaken geeft geen uitsluitsel over of Nederland zich dan al dan niet zal laten sponsoren. "In 2029 zal onder andere het sponsorbeleid moeten worden overwogen, afhankelijk van de doelstellingen, mogelijkheden en middelen die op dat moment beschikbaar zijn."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`