Economie

Geen perspectief en volop corruptie: waarom jonge Russen weg willen

18 juli 2019 18:00 Aangepast: 18 juli 2019 20:43
Vladimir Poetin is sinds 2000 aan de macht. Beeld © Getty

Een economie die stagneert, vriendjespolitiek en afbrokkelende steun voor president Poetin. Rusland zit muurvast in zijn commando-economie en de toekomst ziet er somber uit. Niet voor niets verlaten steeds meer jonge Russen hun vaderland. "Dit is echt wel een drama."

Zonder ingrijpende hervormingen hoeft Rusland de komende tijd geen groei te verwachten. Het was deze week de zoveelste sombere vooruitblik van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), dat nog eens wees op de lage olieprijs, doorlopende sancties en de gemiddelde Rus die moeilijker rond komt. 

Bevolking moppert

Met name dat laatste zorgt, in combinatie met pensioenhervormingen, voor veel gemor onder de Russische bevolking. Maar onder de motorkap is er meer aan de hand: het land heeft een chronisch gebrek aan innovatie, zet vol in op staatsbedrijven en geeft startups geen ruimte, terwijl ondertussen buitenlandse investeerders het land uit gejaagd worden.

"Een ander de ruimte geven is geen populaire gedachte van het regime", zegt historicus en voormalig Ruslandcorrespondent Raymond van den Boogaard. "Dat is machtsverlies."

Eind dit jaar is Vladimir Poetin twintig jaar aan de macht. Zijn economische nalatenschap tot zover: een stevige welvaartsgroei tijdens zijn eerste twee termijnen, maar ook een groeiende kloof tussen arm en rijk. Bovendien is het reëel besteedbaar inkomen van de gemiddelde Rus sinds 2009 met zo'n 13 procent afgenomen.

Fikse zwarte economie 

Al zijn daarbij twee nuances te maken, legt Rusland-correspondent Martijn Smiers uit vanuit Moskou. "Allereerst heeft Rusland vermoedelijk een fikse zwarte economie. Daarnaast vinden de meeste Russen het wel best zolang de economische malaise van de jaren 90 nog in het geheugen ligt. Al zijn wel veel Russen ontevreden over de buitensporige corruptie en hogere pensioenleeftijd."

Duizenden Russen gingen vorig de straat op omdat zij voortaan langer moeten doorwerken, wat ten koste ging van Poetins populariteit. Duizenden Russen gingen vorig de straat op omdat zij voortaan langer moeten doorwerken, wat ten koste ging van Poetins populariteit.

Poetin grijpt in

Eind jaren 90 was Rusland een wankelend land in verval. Door de ingrijpende Roebelcrisis van 1998 waren spaargelden en pensioenen plots niets meer waard. Op het dieptepunt moesten de Russen andere landen om voedselhulp vragen.

Poetin greep in met harde hand en bracht de economische en politieke stabiliteit terug. Dat deed hij met name door de macht van oligarchen in te perken en belastingen op te eisen. Afvallige rijken werden vastgezet en kaalgeplukt. 

Nog steeds wordt Poetins leiderschap hierom geroemd, mede vanwege het nieuwe internationale aanzien dat Rusland in die jaren vergaart. Wat daarbij meehielp: de stijging van de wereldwijde olieprijs waardoor de Russische olie- en gaseconomie kon floreren. Het gaf Poetin de ruimte om zowel de oppositie als de vrije pers in rap tempo monddood te maken.

Meer staatsinvloed

Sindsdien is de Russische economie stapje voor stapje in handen gekomen van staatsbedrijven. Poetin formuleert de economische doelstellingen van zijn commando-economie en anderen moeten dat uitvoeren.

Dat gebeurt vooral in strategische sectoren zoals defensie en energie, zegt Tony van der Togt, Rusland-expert van Instituut Clingendael. "Maar ook voor voedselvoorziening is een grotere mate van autarkie het doel. Het Kremlin vreest voor buitenlandse politieke invloed via de economie."

Sancties

Internationaal gezien lijkt Rusland zichzelf hierdoor langzaamaan economisch te isoleren, wat nog eens wordt versterkt door de Europese economische sancties na de inlijving van de Krim en destabilisering van Oekraïne.

De annexatie en ontwikkeling van het schiereiland de Krim kost Rusland miljarden. De annexatie en ontwikkeling van het schiereiland de Krim kost Rusland miljarden.

Het weren van buitenlandse invloeden, uit zich ook in het afschrikken van investeerders. Hun aandeelhouderschap van Russische bedrijven wordt beperkt, zoals bij de Nederlandse media-ondernemer Derk Sauer, of afgepakt via de rechter. Rechtszekerheid ontbreekt en daarom vertrekken steeds meer buitenlandse partijen.

Russische partner nodig

"Voor succesvol zakendoen in Rusland heb je een politiek invloedrijke Russische partner nodig, een zogenaamde krisha, wat je zou kunnen vertalen als 'dakje', oftewel bescherming", legt Van der Togt uit. 

Een bekende zaak is die van de Amerikaanse zakenman Michael Calvey, die in februari werd vastgezet. Smiers: "Calvey was zo'n beetje de allerlaatste buitenlandse investeerder van formaat die in Rusland was achtergebleven. De aantijgingen zien er dubieus uit. En toch kan Calvey voor tien jaar de Russische cel ingaan. Dus los van de sancties verpest Rusland zijn eigen investeringsklimaat."

De economische groei stokt, al beschouwen sommigen economen dit als volwassenwording. De economische groei stokt, al beschouwen sommigen economen dit als volwassenwording.

Verlammende werking

Maar niet alleen buitenlandse ondernemers wordt de pas afgesneden, ook voor Russisch ondernemerschap is geen ruimte, vult Van den Boogaard aan. "Ga maar na: jij en ik hebben niet een Russisch industrieel product in huis. Toeristen nemen matroesjka-poppetjes mee en daar houdt het mee op. We kopen geen Russische smartphones."

Opmerkelijk gezien de brede industriële basis die Rusland heeft, zegt de man die in de jaren 80 jarenlang in Moskou woonde. "In landen zoals de VS en Nederland krijgen bedrijfjes te horen: ga je gang maar. Wij zullen je steunen en je mag het helemaal zelf bedenken. In Rusland is geen ruimte voor ondernemers die experimenteren. Dat heeft een verlammende werking."

Dat terwijl er natuurlijk wel degelijk ideeën zijn. Rusland is bepaald geen onderontwikkeld land: het opleidingsniveau van de middenklasse ligt over het algemeen hoog. Veel van hen - zakenlieden, intellectuelen, kunstenaars - zijn Poetins machtspolitiek beu geraakt en hekelen het ontstane isolement.

Jonge Russen emigreren

Dat is terug te zien in de emigratiecijfers. Sinds grofweg 2010 stijgt het aantal Russen dat emigreert weer. Kijk je naar de officiële Russische statistieken dan valt het allemaal mee: volgens Rosstat ging het in 2017 om een kleine 11.000 Russen die naar Europese landen emigreerden.

Maar volgens cijfers van het Europese statistiekbureau Eurostat over het aantal Russen dat een Europese verblijfsvergunning kreeg, vertrokken minstens zes keer zoveel Russen, ontdekte de Russische onderzoekssite Proekt.

Vandaag de dag overwegen vooral veel jonge, werkende jongeren een vertrek uit hun vaderland, volgens onderzoeksbureau Gallup zou het zelfs gaan om 44 procent van de Russen tussen 15 en 29 jaar oud. Hoewel lang niet iedereen van hen daadwerkelijk vertrekt, dreigt er een braindrain en dus blijven er nog minder jonge mensen over die het tij kunnen keren in Rusland.

"Zij denken dat ze beter kunnen emigreren naar een plek waar ze gewaardeerd worden en en geen gezeik hebben van bureaucratische regels", zegt Van den Boogaard. "Dit is echt wel een drama. Een land met zoveel potentieel dat er zo weinig van maakt."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`