Economie

Milieuclub Wise koopt CO2-rechten om ze te vernietigen

17 juli 2019 13:58 Aangepast: 17 juli 2019 15:35
Rotterdam Beeld © Getty

Onder invloed van klimaatplannen wordt er steeds fanatieker gehandeld in CO2-rechten. Bedrijven kunnen er meer mee uitstoten of geld aan verdienen. Dat is een slechte zaak, vindt milieuclub Wise. Via initiatief Carbonkiller kopen ze de rechten namens particulieren om ze 'te vernietigen'. In ruim een jaar tijd werden zo 14.625 rechten om zeep geholpen.

Het is volgens Kirsten Sleven, waarnemend directeur bij Wise en kartrekker van Carbonkiller, een druppel op een gloeiende plaat, maar toch belangrijk. Het CO2-rechtensysteem deugt niet, vindt ze. "Goed bedoeld, maar slecht uitgevoerd", zegt ze in gesprek met RTL Z.

Het Europese emissiehandelssysteem (Emissions Trading System, ETS) is taai, vol juridische haken en ogen. Het werd in 2005 opgezet om ervoor te zorgen dat grote bedrijven minder gaan uitstoten. Daarom moeten ze emissierechten kopen. Per ton uitstoot koop je één recht.

Bodemprijs voor co2

Hoe duurzamer, hoe minder kosten een bedrijf maakt, is het idee. Ook het Nederlandse kabinet wil uitstoot gaan belasten: er komt een bodemprijs voor CO2. Daarmee hoopt het de klimaatdoelen van Parijs te halen.

De Europese praktijk is echter weerbarstig, vindt Sleven. Zo'n beetje de helft van de rechten wordt 'gratis' toegewezen op basis van een aantal benchmarks.

Ook worden vervuilende bedrijven beschermd. "Ze worden vrijgesteld onder de carbon leakage list, uit angst voor het weglekken van die bedrijven naar het buitenland", zegt ze.

Miniatuurvoorbeeld
Lees meer:

Zeven vragen over de CO2-heffing: 'Veel ophef, niemand gaat snel betalen'

Te veel rechten in omloop

Maar het grootste probleem is de hoeveelheid rechten die in omloop zijn: "In de proefperiode zijn er enorme bulken uitgegeven, elk jaar komen er nieuwe bij. We zitten met een overschot en dat drijft de prijs omlaag. Het overschot moet worden weggewerkt." Inmiddels zouden er 1,6 miljard van die rechten op de markt zijn.

Investeringen in fossiele energie moeten minder of zelfs niet rendabel worden gemaakt, vinden ook andere partijen en organisaties. Carbonkiller werd in het leven geroepen om 'het falen van het ETS onder de aandacht te brengen', zegt Sleven.

van 7 naar 26 euro

Namens particulieren en mkb-bedrijven worden de Europese uitstootrechten 'uit de markt gekocht' via de handelaar STX. De rechten worden geveild door de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) via het Europese veilingplatform EEX. Zo'n 70 bedrijven kunnen op dit moment direct rechten inkopen via die veiling.

In 2018 kocht Carbonkiller de rechten nog voor een prijs van 7 euro per ton, maar die staat inmiddels op zo'n 26 euro. "In sommige prognoses is dat 40 euro aan het einde van het jaar", zegt Slevens. De prijs fluctueert mede door de economische crisis al jaren.

Miniatuurvoorbeeld
Lees meer:

Handel in CO2-uitstoot levert de schatkist dit jaar een half miljard op

De prijs wordt sinds begin dit jaar bovendien gestuwd, doordat de Europese Commissie een deel van het aanbod vasthoudt. Dat gebeurt onder de marktstabiliteitsreserve (MSR). Het programma wil fluctuaties tegengaan door te voorkomen dat een percentage van het aanbod van emissierechten op de markt komt.

Online brillenwinkel Ace & Tate en de Universiteit Wageningen kochten het afgelopen jaar rechten via Carbonkiller. Ook ondernemers, politici en wetenschappers zoals Ruud Koornstra, Sywert van Lienden en Tinus Pulles verbonden zich al aan het initiatief.

"We zien veel bedrijven en particulieren die hiermee hun eigen uitstoot willen compenseren", zegt Sleven.

Correspondent compenseert

Ook online medium De Correspondent bracht de CO2-voetafdruk van het team vorig jaar in kaart. En besloot die te compenseren via CarbonKiller. "Zo zetten we een prijs op onze uitstoot van broeikasgas en geven we onszelf een economische prikkel om verder te verduurzamen" , zei het bedrijf erover.

Een mooi idee, maar werkt het ook zo? "Ja en nee", zegt Slevens. Door de rechten te kopen zorg je ervoor dat een ander dat niet meer kan.

De Europese Unie geeft jaarlijks een bepaalde hoeveelheid rechten uit, dat aantal daalt lineair met een percentage van 2,2 procent", zegt Slevens. In 2058 moeten er zo geen nieuwe rechten meer te koop zijn. "Als we Parijs willen halen, moet de uitstoot in 2050 al nul zijn."

Niet op tijd

Is een recht weg, dan is het ook weg, maar het gaat niet snel genoeg. Er is zoveel overschot dat Carbonkiller alleen het verschil niet kan maken. "Alleen het overschot weghalen is ook niet genoeg", zegt Sleven. "Er moeten sowieso minder rechten worden uitgegeven."

Het MSR-programma zal een deel van het probleem aanpakken, maar onvoldoende, zegt Sleven. Daarbij wordt het opkopen van rechten om CO2-uitstoot tegen te gaan minder effectief door het programma.

"Doordat er rechten worden vastgehouden kun je deze niet meer van de markt halen en haal je per saldo minder dan die ton CO2 per recht uit de markt", aldus Sleven. Het opkopen wordt bovendien steeds duurder.

Pervers systeem

Erg goed werkt het dus niet. Het is ook de reden waarom sommige milieuclubs helemaal tegen ingrijpen op het ETS-systeem zijn. "Sommigen vinden het ETS-systeem pervers, moet je burgers laten betalen voor een slecht werkend overheidssysteem? Het is een legitieme vraag", zegt Slevens.

Toch wil ze voorlopig door met CarbonKiller, mogelijk in samenwerking met buitenlandse partijen. "Het is een onverwacht krachtige tool geworden, vooral omdat het de bewustwording heeft aangewakkerd. Het is ingewikkelde materie waarvan je van tevoren had verwacht dat het niemand interesseert."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`