Economie

Italiaanse snel- en spoorwegbedrijven houden Alitalia in de lucht

16 juli 2019 16:44 Aangepast: 16 juli 2019 17:32
De afgelopen jaren waren er vaak protesten en stakingen bij Alitalia. Zoals hier in Rome. Beeld © Getty

De familie Benetton gaat samen met de Italiaanse staatsspoorwegen, de Italiaanse overheid en vliegmaatschappij Delta het noodlijdende Alitalia redden. Het heeft namelijke veel te verliezen als Alitalia kapot gaat. Toch is de keuze voor deze redder omstreden.

Het is al de derde keer dat de familie Benetton, vooral bekend vanwege het modemerk, meedoet aan een reddingsplan voor Alitalia. Dat doet de familie via de holding Atlantia. Die beheert onder meer onder meer ruim 6000 kilometer aan snelweg in Italië, Frankrijk en Spanje. Atlantia steekt 300 miljoen in Alitalia en krijgt daarvoor een belang van ongeveer 35 procent.  

In 2008 en 2014 deed Atlantia ook al mee aan een reddingsplan voor Alitalia. Beide keren belandde het vliegbedrijf toch weer in de problemen. De Italiaanse overheid hield Alitalia de afgelopen twee jaar met een noodkrediet overeind. Dat gebeurde nadat grootaandeelhouder Etihad vanwege de aanhoudende verliezen weigerde verder te investeren. De overheid moest vele malen ingrijpen bij de nationale trots.

9 miljard aan belastinggeld

Volgens berekeningen van de Milanese universiteit Bicocca is de Italiaanse belastingbetaler de laatste tien jaar al zeker 9 miljard euro kwijtgeraakt aan het redden van Alitalia. Het bedrijf slaagt er maar niet in om in de competitieve vliegindustrie winstgevend te worden. Op een goed moment verloor het een miljoen euro per dag.

Volgens Roberto Zucchetti van de businessuniversiteit Bocconi in Milaan komt dat omdat de aandeelhouders vaak niet zo geïnteresseerd waren in of het wel goed zou gaan met de vliegmaatschappij. In 2008 kocht een consortium van Italiaanse bedrijven waaronder postbedrijf Poste Italiane, bandenmaker Pirelli en staalproducent Marcegaglia Alitalia.

"Die bedrijven waren meer gebrand op warme contacten in de Italiaanse politiek dan op de gezondheid van de vliegmaatschappij”, zo legt Zucchetti uit. Ook Etihad (dat in 2014 de helft van Alitalia kocht) had niet zulke zuivere plannen volgens hem. “Dat was een leegrovende aandeelhouder."

Nieuw strategisch plan

Atlantia gaat in overleg met de andere beoogde aandeelhouders en het management over het nieuwe strategisch plan. Mochten ze daar geen overeenstemming over vinden dan kan de deal nog worden afgeblazen. Maar omdat Atlantia nu als een de grootste private aandeelhouders aan tafel zit, lijkt dat niet zo waarschijnlijk.

Het bedrijf van de Benettons is wederom bereid geld te steken in Alitalia omdat het veel te verliezen heeft als de nationale vliegmaatschappij kapot gaat. Atlantia beheert namelijk de twee grote vliegvelden van Rome: Fiumicino en Ciampino. Alitalia heeft op die eerste de centrale hub.

Ontwikkeling luchthaven Rome

"Die combinatie vliegveld en nationale vliegmaatschappij is cruciaal", zegt Zucchetti van Bocconi. "Atlantia wil Fiumicino verder ontwikkelen. Dat kan niet zonder Alitalia."  

Atlantia wil volgens zakenkrant Il Sole 24 ore dat er meer vluchten tussen Rome en Noord-Amerika komen dat dat de handling op Fiumicino (die door Atlantia wordt gedaan) wordt gereorganiseerd.

Aandeelhouders

Het nieuwe Alitalia kent straks vier aandeelhouders. Ten eerste is dat Ferrovie Della Stato, de Italiaanse staatsspoorwegen. Samen met het ministerie van Financiën neemt het treinbedrijf een belang van iets meer dan 50 procent.  

Atlantia neemt een belang van rond de 35 procent. Delta tenslotte krijgt 10 tot 15 procent. De exacte percentages van de laatste twee zijn nog niet helemaal duidelijk.

Paus Franciscus is een frequent flyer van Alitalia Paus Franciscus is een frequent flyer van Alitalia

Zoektocht naar koper

De zoektocht door de overheid naar een serieuze partij die het toch nog eens wil proberen met Alitalia was lang. Aan de ene kant is het bedrijf heel aantrekkelijk want Italië is met veel economische bedrijvigheid in het noorden en veel toeristische bestemmingen in het hele land een lucratieve markt. Maar daar staat tegenover dat mismanagement en overheidsbemoeienis het bedrijf op de rand van het faillissement hebben gebracht.  

"Het probleem is dat het bedrijf niet wist wat het moest zijn", legt Zucchetti uit. "Het is geen budgetmaatschappij maar een merk dat kwaliteit moet bieden. Dan moet je wel investeren in intercontinentale verbindingen." Alitalia heeft er daar juist veel van geschrapt.

Markt uit handen geglipt

Daar komt bij dat Alitalia in het economische rijkere noorden van Italië de markt volledig uit de handen heeft zien glippen. Omdat Alitalia geen netwerk kon bieden vanuit Milaan, hebben buitenlandse vliegmaatschappijen aangemoedigd door de lokale politiek en het bedrijfsleven de leemte opgevuld, aldus Zucchetti.  

"Het terugveroveren van Milaan is heel belangrijk voor het nieuwe Alitalia. Daar moet je wel voor durven investeren. En het accepteren dat je de komende jaren nog geen winst zult gaan maken."

Fotomodel Helena Bordon tijdens de Fashion Week van Parijs vorig jaar. Fotomodel Helena Bordon tijdens de Fashion Week van Parijs vorig jaar.

Cash cow is weg

De vroeger zo lucratieve binnenlandse vluchten zoals Rome-Milaan is Alitalia grotendeels kwijtgeraakt aan de hogesnelheidstrein. Notabene het nationale spoorbedrijf investeert nu in Alitalia. “Dat is omdat ze ertoe zijn gedwongen door de regering", zegt Zucchetti.

"Ferrovie Della Stato kan als infrastructuurbedrijf voor heel lage rentes grote sommen geld lenen. De investering is niet strategisch. Vlieg- en spoorverkeer op elkaar laten aansluiten kan ook zonder dat je aandeelhouder van Alitalia bent."

Het Amerikaanse Delta neemt een belang van 10 tot 15 procent in Alitalia. De twee vliegmaatschappijen werken al samen in de Sky team alliantie waar ook Air France-KLM-onderdeel van is.  

Alitalia in cijfers

Alitalia heeft met bijna honderd toestellen naar eigen zeggen “de meest efficiënte vloot ter wereld”. Het vervoerde in 2018 21,5 miljoen passagiers. KLM vervoerde er toen 34 miljoen. KLM en Air France samen 101 miljoen.  Er werken 11.000 mensen bij Alitalia. Het is in passagiers gemeten de twaalfde luchtvaartmaatschappij van Europa.   

Ingestorte brug

De keuze voor Atlantia als mede-redder van Alitalia is niet onomstreden. Het bedrijf is als snelwegbeheerder ook verantwoordelijk voor het onderhoud van de Morandi-brug in Genua. Die stortte in augustus vorig jaar in. Daarbij vielen 43 doden.

Al snel werd duidelijk dat de brug slecht werd onderhouden. De Italiaanse vicepremier Luigi di Maio van de Vijfsterrenbeweging heeft de afgelopen maanden gedreigd dat Atlantia het beheer over de Italiaanse snelwegen gaat kwijtraken. De koers van het bedrijf stortte bij die uitspraak in.

Maar de alternatieve kapers op de kust ( onder meer de baas van voetbalclub Lazio Roma en een Colombiaanse vliegmaatschappij) waren nog minder aantrekkelijk. De andere vicepremier Matteo Salvini verklaarde dan ook maar dat Atlantia een 'serieuze industriële partner is'.

Volgende crisis?

Om de vraag of we over een jaar of drie de volgende Alitalia-crisis kunnen verwachten moet Zucchetti lachen. "Statistisch gezien is mijn antwoord ja." In de afgelopen twee decennia raakte Alitalia om de drie-vier jaar weer in een diepe crisis namelijk.  "Maar deze keer is de kwaliteit van de aandeelhouders wat beter. Alles hangt af van wat de strategische plannen worden."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`