Economie

Winner takes all: zo overleeft het machtige Facebook nog 15 jaar

02 februari 2019 09:27 Aangepast: 22 februari 2019 14:54
Oprichter en ceo Mark Zuckerberg (r) met mede-oprichter Dustin Moscovitz studeerden in 2004 aan de Harvard University. Moscovitz verliet het bedrijf in 2008. Beeld © Getty

Door slimme overnames en het commercieel uitbaten van de eindeloze stroom gebruikersdata weet Facebook ieder jaar in zijn nu 15-jarige bestaan te groeien. Ook na een jaar vol schandalen ziet de toekomst er rooskleurig uit, zeggen experts.  "Een infrastructuur waar we niet meer buiten kunnen."

Maandag viert Facebook zijn vijftiende verjaardag. Van een puberaal online studentenfotoboek op Harvard wist het razendsnel uit te groeien tot een mondiaal platform met het grootste aantal gebruikers én een lucratief verdienmodel. Het maakte oprichter Mark Zuckerberg van college drop-out tot een van de rijkste personen ter wereld.

Vrees voor weglopende gebruikers

Maar ook de kritiek bereikte het afgelopen jaar een kookpunt. De privacyschandalen waren niet van de lucht, met de zaak rond het omstreden en inmiddels failliete politieke data-analysebedrijf Cambridge Analytica als voorlopig dieptepunt. De vrees voor weglopende gebruikers werd groter dan ooit.

Hoewel dat in sommige landen in beperkte mate wel gebeurde, hoeft Facebook zich vooralsnog weinig zorgen te maken. Mondiaal gezien dendert het bedrijf verder, met alsmaar meer actieve gebruikers (nu 2,32 miljard) en een jaarlijks groeiende omzet. 

Maar blijft dat in de toekomst ook zo? 2018 liet immers zien dat Facebook ook kwetsbaar is. In Nederland daalde het aantal gebruikers voor het eerst met zes procent, deels door de oproep 'Bye Bye Facebook' van presentator Arjen Lubach. Vooral mensen jonger dan veertig jaar hekelen het privacybeleid en geven aan dat ze het platform niet meer vertrouwen.

Het netwerkeffect

Hoogleraar José van Dijck wijst in haar boek 'De platformsamenleving' op de sturende rol die het bedrijf zich toegeëigend heeft in de maatschappij. Invloedrijk op ons sociale leven doordat het profiteert van het zogeheten 'netwerkeffect'.

"Doordat het de meeste gebruikers heeft, wint het dominantie in de markt van sociale netwerken", zegt Van Dijck tegen RTL Z. "Het winner takes all principe. Facebook heeft zich zodoende ontwikkeld tot een infrastructuur waar we niet meer buiten kunnen voor instant online communicatie."

Verknoping 

Facebook zal die rol voorlopig ook zeker houden, verwacht de mediawetenschapper.  "Simpelweg omdat er geen concurrent is die sterk genoeg is om de rol op korte termijn over te nemen", zegt Van Dijck. "En de sturing lijkt alleen maar groter te worden nu Zuckerberg de integratie heeft aangekondigd van WhatsApp, Instagram en Messenger in Facebook. Technische verknoping van datastromen en advertenties."

Door overnames van o.a. Instagram, Whatsapp, Oculus (virtual reality), Atlas (online marketing), Parse (ontwikkelplatform), Liverail (advertentieplatform) en Onavo (web analytics en vpn) wist Facebook zijn imperium uit te breiden. Door overnames van o.a. Instagram, Whatsapp, Oculus (virtual reality), Atlas (online marketing), Parse (ontwikkelplatform), Liverail (advertentieplatform) en Onavo (web analytics en vpn) wist Facebook zijn imperium uit te breiden.

Commerciële kansen

Van groot belang zijn dochterbedrijven Whatsapp, dat in Nederland nog meer gebruikers heeft dan Facebook zelf, en fotodeelsite Instagram. Waar op Facebook alsmaar minder aanwas is van jonge gebruikers, groeit deze juist hard op Instagram. 

En dat levert veel nieuwe commerciële kansen op. "Instagram is de ster van het bedrijf", zegt analist Martin Garner van CCS Insights. "Het heeft alle schandalen ontweken, wordt door heel veel jonge mensen gebruikt en zit vol influencers die voor veel advertentie-inkomsten zorgen."

Maar ook in Whatsapp zit nog veel rek. Garner: "Whatsapp is een van de grootste platforms ter wereld, maar er wordt nog niet veel geld mee verdiend. Een concurrent zoals Tencent in China laat zien hoe dat wél kan met een berichtendienst. Zij munten WeChat volop uit met zakelijke betalingen en koppelingen met retailbedrijven. Zo raakt WeChat veel aspecten van het dagelijkse leven. Facebook werkt daar momenteel ook aan met betalingen in Messenger en de app Facebook Groups."

Wat Facebook zelf betreft wijst hij op de 17 miljoen, voornamelijk mkb-bedrijven die Facebook gebruiken als hun website. "Een aantal dat vrij langzaam groeit op dit moment. Maar zij zijn belangrijk voor Facebook, dat dat graag wil uitbouwen. Daarvoor moet het bedrijf websitebeheer op Facebook verder verbeteren."

Lucratieve profielen

Dat is allemaal bovenop het belangrijkste verdienmodel van Facebook: het verkopen van (gepersonaliseerde) advertenties en profielen van gebruikers.

Van Dijck: "Denk aan de toegang die Facebook gaf tot gebruikersprofielen aan onder meer Spotify, Microsoft en natuurlijk Cambridge Analytica. Dat model heeft Facebook natuurlijk geen windeieren gelegd en ze zullen niet bereid zijn dit lucratieve verdienmodel op te geven."

Risico's 

Volgens Garner zijn er wel twee risicofactoren die Facebooks succesvolle toekomst nog kunnen dwarsbomen. "Dat gebruikers weglopen doordat ze het vertrouwen verliezen is een serieuze bedreiging. Net als regulering: gaan overheden in Amerika en Europa scherper toezien of datagebruik? Ik verwacht dat daar binnen twee tot drie jaar strengere maatregelen voor komen."

Daarbij wijst Van Dijck op het nemen van maatschappelijke verantwoordelijkheid. "Facebook heeft beloofd om fact checkers in te huren om nepnieuws te weren van het netwerk. Ook wil het gehoor geven aan wettelijke voorschriften om hate speech te verwijderen en om de privacy van burgers te beschermen. Dat laatste wordt ook afgedwongen door de nieuwe privacywet."

Die maatregelen zullen het bedrijf geld kosten. Van Dijck: "Menskracht, technische oplossingen en diepe investeringen. Maar om groot te blijven heeft Facebook geen keuze dan te investeren in maatschappelijke verantwoordelijkheid."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`