Economie

Kom achter je scherm vandaan: 'Zodra je met iemand spreekt, verandert alles'

01 januari 2019 08:45
Beeld © Ido Menco

We bezien Nederland door een te donkere bril, vindt liberaal rabbijn Marianne van Praag. Door contact via schermpjes worden we sneller boos en lijken we verder van elkaar af te staan dan werkelijk het geval is. Wie meer kiest voor de menselijke ontmoeting, zal zien dat er vooral veel goed gaat, stelt ze. Maar dat is niet hetzelfde als je ogen sluiten. "Je mond dichthouden en niks doen is geen optie."

Haagsche rabbijn Marianne van Praag is een optimist, zegt ze maar gelijk aan het begin van het interview. Over wat er niet goed gaat hebben we het al genoeg, stelt ze vast.

Vooruit: één zorg heeft de rabbijn wel. Media en sociale media verhevigen de negativiteit. "In plaats van naar elkaar toe te gaan, leven mensen in de waan van het moment." En wanneer je geen gezicht voor je hebt, maar een scherm, wordt het contact harder. "Meteen 'baf' erin, maakt niet uit wat het voor effect heeft."

'Mensen worden eerder boos'

Ze noemt het de 'dehumanisering' van de maatschappij. "Mensen worden eerder boos. Je schrijft een mailtje vanuit jouw mindset, maar realiseert je niet dat de ander het vanuit zijn of haar mindset leest. Het feit dat jij en ik nu tegenover elkaar zitten, dat je gezichtsuitdrukkingen ziet. Dan zie je: er gaat iets verkeerd, dat ik kan bijsturen en zeggen: zo bedoel ik het niet."

Terwijl mensen in e-mails, op Facebook en Twitter ruzie maken, gebeurt er op straat zo veel moois, vertelt Van Praag. "Misschien dat het mijn dwaze optimisme is, of naïviteit. Kan me niet schelen hoe je het noemen wilt. Maar ik zie een heleboel mooie intermenselijke dingen gebeuren."

Buurtvaders kennen alle families

Ze vertelt over het Vadercentrum in de wijk Laakkwartier in Den Haag. Waar veel wijken veelal kiezen voor een buurthuis voor vrouwen (met migratie-achtergrond) is hier bewust gekozen voor een mannencentrum. Al zijn vrouwen ook 'op alle tijden welkom'.

Van Praag: "Dat centrum is iets fantastisch! Er komen veertig nationaliteiten. En je hebt in de wijk bijna geen hangjongeren, want er zijn buurtvaders aangesteld die alle families kennen. Als ze zien dat iemand rottigheid uithaalt, gaan ze gelijk naar die familie."

Begin december was Van Praag voor de tweede keer uitgenodigd bij het Vadercentrum om – met name aan moslims - over chanoeka te vertellen. "De eerste keer dat ik was uitgenodigd was er een oude Egyptische islamitische meneer. Hij had gehoord dat er een rabbijn zou komen spreken en had daarom een keppeltje gehaakt: wit met een blauwe davidster erop. Toen hij hoorde dat ik een vrouw was, heeft hij er een tas omheen gemaakt. Zó lief! Er zijn een hele hoop van dit soort dingen."

De tas en het keppeltje, gehaakt voor Marianne van Praag. De tas en het keppeltje, gehaakt voor Marianne van Praag.

'Bescherming nodig? Bel maar'

"Als je sommige verhalen moet geloven kun je (als Jood, red.) in bepaalde wijken niet meer veilig over straat. Nou, ik geloof daar niet in. Ja, er is antisemitisme. Dat is er altijd geweest en het zal ook altijd zo blijven. De ene keer is het in de mode om erover te spreken en de andere keer niet. Bij het Vadercentrum zeiden ze: 'Als jullie bescherming nodig hebben, je belt maar op en we staan met een knokploeg voor je deur!' Dat mensen met een islamitische of hindoe-achtergrond dat zeggen, dat is fantastisch."

Wat overigens niet wil zeggen dat ze geen mensen tegenkomt met vooroordelen of andere gebruiken. Maar in de menselijke ontmoeting wordt een hoop overbrugd, stelt Van Praag. "Ik haal heel vaak de Frans-Joodse filosoof Emmanuel Levinas aan. Hij zegt: 'Waar is God? God is in de ogen van de ander'. Zodra je met iemand spreekt, verandert alles."

'Dat mag niet van mijn geloof'

Dat ziet ze ook als mensen de synagoge komen bezoeken. "Bij ons komen veel scholen, en dus ook moslimkinderen. Een kind zei laatst: 'Nee, ik zet geen keppeltje op!' 'Waarom niet?', vroeg ik. 'Ik ben niet Joods!' 'Nee dat hoeft ook niet', zeg ik dan, 'dat vraag ik ook niet van je. We gaan je niet stiekem Joods maken. Maar als ik bij jou in de moskee kom, trek ik ook mijn schoenen uit. Dat is een kwestie van respect: ik kom in jouw huis en ik gedraag me volgens jullie gedragsregels'."

Zo had ze ook een gesprek over handen schudden. Van Praag: "'Dat mag niet van mijn geloof', zei een jongetje. 'Maar Mohammed schudde wel de hand van een vrouw', zei ik. 'Van wie mag het écht niet?' 'Ja van mijn vader,' zei hij. 'Dát is wat anders', zei ik, 'en nu mag jij beslissen wat jij hier nu doet'."

Van Praag glimlacht. "Kijk, dan praat je met iemand."

'Tikkun olam'

Juist omdat er ook nog veel nare dingen gebeuren, is het 'belangrijk dat er ontmoetingen zijn, contacten zijn', zegt ze. En dat is niet hetzelfde als 'je kop in het zand steken', benadrukt de rabbijn. "We hebben in het Jodendom een begrip en dat heet 'tikkun olam': verantwoording nemen voor dat wat je ziet dat er gebeurt. Je mond dichthouden en niks doen is geen optie."

Maar, zo stelt de rabbijn, die 'actie' – tegen polarisatie, of voor vluchtelingen, wat het ook is - begint niet achter je scherm, maar bij de menselijke ontmoeting.

En misschien ook wel met een beetje optimisme. "Er gebeurt heel veel moois. Waar focus je je op?"

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`