Economie

Staatsdeelnemingen met expansiedrift, hoe wenselijk is dat?

22 oktober 2018 18:30 Aangepast: 22 oktober 2018 20:50
Zowel NS als Schiphol zijn actief in het buitenland. Beeld © ANP

Netbeheerder Tennet, luchthaven Schiphol, Havenbedrijf Rotterdam en de Nederlandse Spoorwegen (NS). Allemaal zijn ze eigendom van de belastingbetaler en allemaal zijn ze buiten de Nederlandse landsgrenzen actief. "Als het goede investeringen zijn, dan moet dat gewoon kunnen."

De NS heeft fors moeten afschrijven op zijn internationale activiteiten, meldt Het Financieele Dagblad. Met name in het Verenigd Koninkrijk stapelt de vervoerder verlies op verlies. Totaal moest de NS, voor de volle 100 procent eigendom van de staat, 54 miljoen euro bijstorten om zijn Britse reizigers te kunnen blijven vervoeren.

De NS is lang niet de enige Nederlandse staatsdeelneming die zijn vleugels over de rest van de wereld uitslaat.

Zo beheert Tennet grote delen van het Duitse hoogspanningsnetwerk, runt Schiphol een luchthaven in New York en het Australische Brisbane, en is Havenbedrijf Rotterdam mede-eigenaar van havens in Oman en Brazilië.

Gevoelige kwestie

Buitenlandse activiteiten door instellingen die publiek eigendom zijn, liggen uiterst gevoelig in politiek Den Haag. Waarom zou de Nederlandse belastingbetaler risico moeten dragen voor de Britse reiziger, de Duitse energieafnemer of de Braziliaanse havenarbeider, is een vraag die vaak publiekelijk wordt gesteld.

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer vindt dat NS niets in het buitenland te zoeken heeft. "Hou op met die buitenlandse avonturen. Het kan toch niet zo zijn dat ze geld verliezen met buitenlandse spoorlijnen en dat Nederlandse reizigers daarvoor opdraaien."

Saillant detail: uit het jaarverslag over 2017 blijkt juist dat NS zonder de buitenlandse activiteiten een verlies zou hebben geleden. Dat verlies op de Nederlandse activiteiten werd onder meer veroorzaakt door de boete van 41 miljoen euro van de ACM. Die kreeg NS voor het misbruik van marktmacht bij de aanbesteding voor het openbaar vervoer in Limburg. 

Concurrentie

Nijboers VVD-collega Roald van der Linde ziet echter weinig problemen. Hoewel de op liberale leest geschoeide politicus principieel tegen staatsdeelnemingen is, vindt hij dat deze bedrijven zich niet achter de dijken hoeven te verschuilen. "Als je vindt dat je als staat aandeelhouder wil zijn, moet je risico's accepteren."

De econoom benadrukt dat concurrentie in theorie zorgt voor lagere prijzen en er ook buitenlandse vervoerders in Nederland actief zijn. "De consument profiteert daar dus van. En daar gaat het om. Als het goede investeringen zijn, dan moet dat gewoon kunnen. Het zal de gemiddelde Nederlander een worst wezen of NS in het buitenland actief is of niet. Als de treinen maar op tijd rijden."

Publiek belang

Nijboer vindt het pas gerechtvaardigd om als Nederlandse staatsdeelneming in het buitenland te investeren wanneer er sprake is van een 'algemeen publiek belang'. Hij kan de stap van Tennet uit 2009 dan ook volgen om actief te worden in Duitsland. Het Duitse net is immers gekoppeld aan dat van Nederland, wat ten goede kan komen aan de verduurzaming van de energietransitie.

Wel vinden zowel de PvdA'er als de VVD'er dat Tennet wel erg veel geld uittrekt in Duitsland, terwijl de netbeheerder ook de Nederlandse windparken op zee mogelijk moet maken. Nijboer: "De verduurzaming van Nederland moet prioriteit zijn. Er gaat nu wel veel aandacht naar het buitenland." 

Bekende Nederlandse staatsdeelnemingen

Via verschillende constructies is de Nederlandse belastingbetaler eigenaar van zo'n dertig organisaties. Een selectie:

Nederlandse Spoorwegen • Onder de naam Abellio is de NS actief in het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Inmiddels zijn de buitenlandse activiteiten groter dan die in Nederland. Niet alleen vervoert het er meer passagiers, ook werken er meer mensen en het haalt er meer omzet.

Havenbedrijf Rotterdam • Nadat het Havenbedrijf Rotterdam in 2002 al voor de helft eigenaar werd van de haven in de Omaanse havenstad Sohar, nam het in augustus voor 75 miljoen euro een belang van 30 procent in de Braziliaanse haven van Pecém.

Schiphol Group • Niet alleen heeft Schiphol een kruisparticipatie van 8 procent met de vliegvelden van Parijs, ook baat het Terminal 4 uit op JFK in New York. Daarnaast is het voor 18,7 procent eigenaar van het vliegveld in de Australische stad Brisbane.

Tennet • In 2009 nam Tennet branchegenoot Transpower over voor 885 miljoen euro. Begin dit jaar liet Tennet weten de komende tien jaar 22 miljard euro in Duitsland te investeren om de 'Energiewende' mogelijk te maken, tegenover 6 miljard in Nederland.

NL Financial Investments • Via NLFI is de staat aandeelhouder van onder andere ABN Amro, SNS Bank en ASR. Deze instellingen moesten tijdens de financiële crisis worden gered. Stap voor stap worden de belangen afgebouwd.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`