Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

Columns
06 januari 2016 08:21

Ministerie van zwarte stiften

Adjunct-hoofdredacteur Pieter Klein over wat hem bezighoudt in zijn werk en privéleven.

Vorig jaar april publiceerde RTL Nieuws over een lezing van patholoog-anatoom professor George Maat, over het identificatieproces van slachtoffers van (onder meer) vlucht MH17. Collega's van onze researchredactie maakten geluidsopnamen van die lezing − vrij toegankelijk voor studenten van de Universiteit Maastricht − en aansluitend volgde een periode van ampel beraad over wat wel en niet te publiceren, van onderzoek, hoor en wederhoor.

Doorslaggevend was de nieuwswaarde, vanwege het maatschappelijk belang dat in de zaak gelegen was. Nabestaanden van MH17 wisten niet, zo kort nog na de ramp, dat dergelijke lezingen werden gehouden en dat ook fotomateriaal werd getoond. Ethici en wetenschappers vonden dat de té grote kring van toehoorders ('neem je vrienden mee') niet door de beugel kon. Er bleken ondanks de grote gevoeligheid van de zaak in het politieteam geen fatsoenlijke afspraken te bestaan over wat wel en niet geoorloofd was.

"Maar de kwestie kreeg een zware lading door de reactie van minister Ard van der Steur"

Bovendien deed professor Maat uitspraken die 'buiten zijn vakgebied' lagen. Meer precies: op het moment dat het OVV-onderzoek nog in volle gang was, en alles rond het strafrechtelijk onderzoek naar de ramp geheim was, sprak Maat van een 'raket' en zei: "Het bewijs komt van onze snijtafel." Daarnaast deed Maat uitspraken die we níet publiceerden, maar die wel in de openbaarheid kwamen: hij speculeerde over een 'tweede mondkapje' en over de laatste minuten van de passagiers. (Hoe dat precies zat, kun je hier teruglezen: 'Een heer tussen de lijken').

Maar de kwestie kreeg een zware lading door de reactie van minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie), die de lezing 'buitengewoon ongepast en onsmakelijk' noemde. In de hitte van het moment, en in de context van MH17, wellicht nog begrijpelijk. Toch krabden we ons bij RTL Nieuws achter de oren, vooral ook omdat Maat vervolgens op aandringen van het ministerie uit het identificatieteam werd gegooid − op non-actief gesteld.

We vroegen ons intern af of we nog voluit achter onze publicatie stonden, of we voldoende zorgvuldig waren geweest, en of de inzet van het middel van de verborgen opname gerechtvaardigd was. Wij meenden − en menen − nog steeds van wel, onder meer omdat de zaak tot nieuwe richtlijnen en afspraken heeft geleid over, zoals dat heet, 'educatie van vakgenoten'. Enfin, oordeel zelf.

Tegelijk zagen we met lede ogen aan hoe een gerespecteerd wetenschapper door de politiek, door het bestuur werd geslachtofferd. Alle tekenen van regie waren daar: lichtelijk naïef ging Maat akkoord met een door politie en justitie opgestelde sorry-verklaring voor nabestaanden en pers, als vorm van wederhoor. Wij raakten argwanend omdat ons rond en vlak na publicatie al signalen bereikten dat meer van dergelijke lezingen werden gehouden, ook door anderen, dat Maat zijn lesmateriaal echt niet had ontvreemd, integendeel, dat politie en justitie toen al wisten dat men had verzuimd heldere afspraken te maken over de omgang met gevoelig materiaal. Enfin, men kocht tijd, door een 'intern feitenonderzoek' te beginnen.

"Vertel me, hoe vaak kan een minister sorry zeggen?"

Los van de kwalificatie van Van der Steur was de eerste fout om Maat te schorsen zónder de feiten grondig te hebben onderzocht (terwijl men dus eigenlijk al wist of kon weten hoe het zat). Uit die eerste zorgvuldigheidsfout volgde de tweede, die mij nog ernstiger voorkomt: het stelselmatig verbloemen en achterhouden van de héle waarheid. Van der Steur zal zijn toevlucht wel weer nemen tot een bekend recept, namelijk, dat hij zogenaamd alleen de rapportage van de politieleiding had gezien, en niet de details kende.

Ik denk dat die verdedigingslinie geen stand kan houden. Uit alles blijkt dat het ministerie van zwarte stiften, ontwijkend juridisch proza en halve waarheden, weer eens z'n stinkende best heeft gedaan om net niet snoeihard te liegen, maar de werkelijkheid wel stelselmatig geweld aan heeft gedaan. Ruim een half jaar moest de Tweede Kamer − met parlementariërs Pieter Omtzigt (CDA) en Sjoerd Sjoerdsma (D66) voorop − doorzeuren, en steeds opnieuw kwam een nieuw flintertje informatie dat het beeld net iets nuanceerde. Ik wil niemand op deze morgen vermoeien met die miezerige politiek-met-een-kleine-p van het ministerie, maar wie zin heeft − lees deze stukken, en zoek de misleiding:

Hier, hierhierhier, hier, hier en hier.

In die stukken staat ook het door de politie grotendeels zwart gemaakte feitenonderzoek, dat werd vrijgegeven in onze WOB-procedure. Uiteindelijk werd het onderzoek in december (!) vertrouwelijk aan de Tweede Kamer gegeven, zodat Kamerleden er niet over mochten praten. De wraak van professor Maat zal zoet zijn geweest, toen hij het zelf uiteindelijk mocht inzien, en rustig alles heeft zitten overpennen. Maandagavond werd het online gepubliceerd door Mare −​ lees het hier terug, en je snapt waarom Van der Steur de feiten niet openbaar wilde hebben: hij staat in zijn hemd.

Voor wie denkt dat dit allemaal nergens over gaat: dit gaat over de minister die tegenover het parlement jokte over wat hij wel of niet wist over de omstreden foto rond Volkert van der G. Dit gaat over de minister die als Kamerlid meehielp de waarheid af te dekken over de Teevendeal. Dit gaat over een minister die ook in deze zaak al lang schoon schip had moeten maken en dat maandenlang halsstarrig verzuimde. Dit gaat over een minister van wie ik geen auto meer zou kopen. Dit gaat over de minister die steeds belooft het anders te gaan doen, maar zijn eigen reputatie belangrijker vindt dan de hele waarheid. Succes, met je beloftes, de nieuwe openbaarheid en de cultuurverandering. Vertel me, hoe vaak kan een minister sorry zeggen?

@pieterkleinrtl