Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

Columns
07 december 2017 18:04

Laat de feiten spreken

Floor Bremer is verslaggever bij RTL Nieuws. 

In een wereld waarin de woordvoerder van de Amerikaanse president tegenwoordig onzin als waarheid verkoopt, zijn cijfers prettige zekerheden. Wat je vervolgens met de cijfers doet is een tweede, maar ze zijn een goed beginpunt. 

"Waarom registreert de overheid, als ze geen stigma's wil, de afkomst van ouders?"

Daarom vroeg ik een klein jaar geleden bij het ministerie van Onderwijs de etniciteitscijfers op. Bij het inschrijven van leerlingen noteren scholen, naast het opleidingsniveau, ook de afkomst van de ouders. Leek me een onschuldige vraag, aangezien ze met een druk op de knop uit de systemen moeten kunnen rollen. Maar ik kreeg nul op het rekest. Want: aantasting van de privacy, en het kan stigmatiserend werken. Stigmatiserend? Ja, want dan kun je aanwijzen dat de ene school zwart is en de ander wit, of gemengd. En daar kun je dan weer allemaal conclusies aan verbinden. Bijvoorbeeld dat zwarte scholen het slechter doen dan witte. En dat is stigmatiserend. 

Maar waarom registreer je het dan als overheid, als je geen stigma’s wilt? Het antwoord is dat er op basis van die cijfers er nog steeds geld gaat naar scholen – de zogenoemde NOAT-gelden (Nederlands Onderwijs aan Anderstaligen). Dus er zit beleid achter. 

Daarom deden we een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur, de WOB, om de cijfers toch te krijgen. Om op z'n minst te kunnen checken of het beleid werkt.

"Voor elke school kunnen we nu in grote lijnen zien wat de samenstelling is."

Om een lang verhaal kort te maken: we kregen afwijzing op afwijzing. We hebben een hoorzitting gehad, uitgelegd dat we ervoor zouden waken dat de gegevens niet te herleiden zouden zijn tot individuele personen. Het mocht allemaal niet baten. In een vergadering met de hoogste personen van het ministerie – inclusief toenmalig staatssecretaris Dekker – is besloten dat we de cijfers niet krijgen.

Inmiddels zijn we een klein jaar verder en ligt ons verzoek nu dus noodgedwongen bij de rechter. Toch kunnen we vandaag de cijfers melden. Dat komt door mijn collega, datajournalist Jasper Bunskoek. Hij heeft zijn logisch denkvermogen losgelaten op de geldstromen van het ministerie naar de scholen, waaronder die NOAT-gelden.

Daardoor weten we nu hoeveel procent van de leerlingen op de basisschool een niet-Nederlandse culturele achtergrond heeft. Niet helemaal zo specifiek als we gevraagd hebben in ons WOB-verzoek. Maar voor elke school kunnen we nu in grote lijnen zien wat de samenstelling is. En als je die cijfers koppelt aan de uitkomsten van de Cito-toetsen die RTL elk jaar openbaar maakt per school, kun je dus zien hoe zwarte, witte of gemengde scholen scoren. 

Waarom is dat belangrijk om te weten? Hierdoor weten we bijvoorbeeld dat gemengde scholen iets lager scoren dan zwarte en witte scholen op de Cito-toets. Daarmee bestrijd je om te beginnen al het vooroordeel dat de zwarte scholen het minder goed doen. 

"Ouders fietsen die zwarte of gemengde buurtschool vaak voorbij."

En ja, het is misschien allemaal heel politiek incorrect om de scholenwereld zo in te delen. Maar het is toch waar ouders (zeker in de grote steden) op letten bij het zoeken naar een school voor hun kind. In Rotterdam zie je bijvoorbeeld dat ouders die hun kinderen sturen naar de peperdure Rotterdamse Schoolvereniging (800 euro vrijwillige ouderbijdrage per kind per jaar, en 2 procent leerlingen van niet-westerse komaf), bereid zijn daar gemiddeld ruim drie kilometer voor om te fietsen. Dat kun je berekenen aan de hand van de postcodes. Die zwarte of gemengde buurtschool fietsen ze daarmee dus voorbij. 

En dat is hun goed recht. Want hoewel de overheid graag zou zien dat er allemaal gemengde scholen zijn in Nederland die een afspiegeling zijn van de samenleving, is de praktijk in de steden vaak nog gesegregeerd. Voornamelijk omdat ouders een vrije keus hebben, en omdat scholen kunnen bijsturen met vrijwillige ouderbijdragen en lotingen. 

"Jullie school is niet de gedroomde afspiegeling van de wijk."

Want als mensen met kinderen een school kiezen, zijn het niet altijd de cijfers die leidend zijn. Ouders redeneren een wereldbeeld bij elkaar waar ze zichzelf prettig bij voelen. Zo stond ik vorige week met de cijfers van Jasper bij een overwegend witte school in een divers samengestelde wijk in Rotterdam. Vrijwel elke ouder die ik daar aansprak – blank en vermoedelijk hoogopgeleid – vond het belangrijk dat zijn of haar kind naar een school ging die een afspiegeling was van de wijk en de samenleving. Ze dachten dat hun school dat was. 

Met de cijfers in de hand kan ik tegen deze ouders zeggen: jullie school is niet de gedroomde afspiegeling van de wijk. Van de kinderen is 8 procent van niet-westerse komaf. Dat zal ongetwijfeld ook te maken hebben met de loting die er is voor de school, en door de sociaal-economische barrière van een vrijwillige ouderbijdrage van 375 euro per kind per jaar – zes keer zo hoog als de omliggende scholen. En het is prima als dat de school is waar je je prettig voelt. Het zag eruit als een heel leuke, warme, gezellige school. Maar laten we ons wel bij de feiten houden. Niet dankzij, maar ondanks het ministerie van Onderwijs. 

Floor Bremer

 

ZIE OOK: Eindtoets basisschool – alle bijdragen in een overzichtelijke special