Jos Heymans

Defensie heeft wat te verbergen

07 mei 2016 06:00

De Tweede Kamerleden die deze week terugkwamen van een bezoek aan de Nederlandse militairen die meedoen in de anti-IS-coalitie, zijn verontwaardigd. Van de piloten kregen ze te horen dat onze F-16's niet of nauwelijks bombardementsvluchten uitvoeren boven Syrië. We hebben aan boord van onze vliegtuigen geen satellietcommunicatie en kunnen daarom geen bewegende doelen bestoken.

De Amerikanen die het commando voeren, hebben dus niet zoveel aan onze F-16's. Boven Irak doen ze prima werk; boven Syrië kunnen ze niet aan de slag. 

Ik snap de verontwaardiging. Wekenlang hebben de Kamerleden overlegd met ambtenaren van Defensie en externe deskundigen, zijn ze gebrieft door de commandant der strijdkrachten Tom Middendorp en hebben ze uitgebreid gedebatteerd met minister Janine Hennis. Het leidde zelfs tot spanningen in de coalitie. Want waar de VVD dolgraag naar Syrië wilde, hield de PvdA de boot af. Na lang soebatten slikte PvdA-woordvoerder Michiel Servaes zijn bezwaren in.

"De Kamerleden zijn boos. Gemorste tijd, en een besluit op grond van onvolledige informatie."

Zelden heeft het kabinet zo getreuzeld met het nemen van een besluit. Begin oktober lag er al een verzoek van de Amerikanen, gevolgd door een tweede verzoek van Frankrijk na de aanslagen in Parijs. Pas eind januari ging de PvdA-fractie door de knieën; een week later kon het kabinet de knoop doorhakken in de wetenschap dat het kon rekenen op steun van een meerderheid.

Aan de beslissing om naar Syrië te gaan, zijn zoveel woorden besteed dat je mag verwachten dat geen detail onbesproken is gebleven. Wonderwel is die satellietcommunicatie nooit ter sprake gebracht. Dus zijn de Kamerleden boos: gemorste tijd, en een besluit dat is genomen op grond van onvolledige informatie. Maar ze hadden beter kunnen weten.

"Dat de Nederlandse F-16's boven Syrië gebombardeerd hadden, moesten we maar aannemen."

Er gebeurden rare dingen in die weken volgend op het besluit. Commandant Middendorp wilde eind februari niets zeggen over de resultaten van de bombardementen in Syrië. Er was volgens hem maar één missiegebied: Irak en Syrië samen. Bij eerdere briefings van het zichzelf transparant noemende ministerie van Defensie kregen journalisten nog weleens filmpjes te zien van geslaagde Nederlands bombardementsvluchten. Deze keer niet; Middendorp wilde niet eens zeggen waar de F-16's boven Syrië hadden gebombardeerd. Geen doelen, geen locaties. Maar dát ze gebombardeerd hadden, moesten we maar van hem aannemen.

Dat schreeuwde om nader onderzoek. En dat was niet zo moeilijk, want het Amerikaanse ministerie van Defensie, het Pentagon, geeft dagelijks een opsomming van de resultaten van de bombardementen. En elke dag wordt gemeld welke landen de bommen waar hebben gedropt. De eerste weken was Nederland wel te vinden in het lijstje van bombardementen boven Irak; op het Syrië-lijstje schitterden onze F-16's door afwezigheid. Dat klopte niet, beweerden de voorlichters bij Defensie. Ze zouden de Amerikanen om opheldering vragen.

Dat hielp. Nog geen twee dagen later stond Nederland plotseling wél vermeld op het Syrië-lijstje van de Amerikanen. Met de toevoeging dat 'the Netherlands' al van meet af aan boven Syrië bombardeerden, maar dat iemand op het Pentagon had zitten slapen. Defensie belde onmiddellijk om mij erop te attenderen. Niets aan de hand dus, concludeerde het ministerie.

"Voorlichters horen het beleid van de minister toe te lichten, niet koste wat kost te verdedigen."

Denken ze bij Defensie nu echt dat ik gekke Henkie ben? Of, om Louis van Gaal te citeren: "Ben ik nou degene die zo slim is, of ben jij nu zo dom?"

De Kamerleden wisten van het lijstje of konden het op z'n minst weten. Een oproep destijds in deze rubriek om de minister om opheldering te vragen, werd genegeerd, het is dan een beetje naïef om dik twee maanden later verbaasd en verontwaardigd te doen.

Maar verontrustender is de houding van de voorlichters van het ministerie. Die horen het beleid van de minister toe te lichten, niet koste wat kost te verdedigen. Of ze hebben glashard geprobeerd de feiten te verdraaien – een doodzonde in hun vak – of ze kenden de feiten domweg niet. In beide gevallen is er reden tot ongerustheid.

Jos Heymans

Politiek columnist Jos Heymans over wat hem opvalt in de Haagse en Europese politiek.