Ga naar de inhoud
Jos Heymans

Een woelige laatste Kamerweek

Het is alweer even geleden dat de laatste Kamerweek van het jaar in relatieve rust verliep. De begrotingen waren behandeld, er restten slechts wat minder belangrijke of niet-controversiële onderwerpen. De enige opwinding ontstond als een van de fracties het kerstfeest iets te uitbundig had gevierd of als een Kamerlid door vermoeidheid of anderszins verkeerd stemde, waardoor een motie – of erger: een wetsvoorstel – tegen de bedoeling werd aangenomen of weggestemd. Dat was dit jaar wel anders; de ene politieke gebeurtenis buitelde over de andere heen.

Dat begon al meteen maandag, toen Mark Rutte namens de Staat der Nederlanden excuses aanbood voor het slavernijverleden, een historisch statement dat ondanks de knullige voorbereiding op een enkele uitzondering na goed viel bij de nabestaanden van de slachtoffers. Een goede spreker en een juiste toon kunnen vaak veel kritiek en irritatie wegnemen. Maar vooral een uitstekende speechschrijver doet wonderen. Rutte mag zich gelukkig prijzen met de medewerkers die aan zijn speech hebben gewerkt. Een bewindspersoon is niets zonder de steun van loyale en deskundige ambtenaren.

Democratie en partijverbod zijn tegengestelde begrippen.

Dat ervaarde deze week ook Hanke Bruins Slot, de CDA-minister van Binnenlandse Zaken, een noeste werker die in tegenstelling tot enkele van haar collega's weinig behoefte heeft om de schijnwerpers van de publiciteit te zoeken. Ze diende donderdag een wetsvoorstel in over de positie van politieke partijen, een heikel onderwerp omdat de wet ook de mogelijkheid biedt om een politieke partij die de democratie ondermijnt te laten verbieden door de hoogste rechter, de Hoge Raad. Zonder voortreffelijke beleidsmedewerkers krijg je dat niet voor elkaar.

Iedereen keek meteen met een schuin oog naar Forum voor Democratie, het enfant terrible dat keer op keer suggereert de democratische rechtstaat te willen ondermijnen. Maar Bruins Slot wierp dat verre van zich. Ze verwees naar de staatscommissie-Remkes die zo'n wetsvoorstel al jaren geleden had aanbevolen. En naar gebeurtenissen als de bestorming van het Capitool, de oorlog in Oekraïne en de verijdelde couppoging in Duitsland, activiteiten die de democratie bedreigen. Toch zal de opstelling van Forum in en buiten de Kamer als aanjager hebben gediend voor de totstandkoming van dit wetsvoorstel. De wet zal in de loop van volgend jaar worden behandeld en het is allesbehalve zeker dat die ongeschonden door de Kamer komt. Want democratie en partijverbod zijn tegengestelde begrippen.

Het CDA mag blij zijn dat Sywert van Lienden is ontmaskerd.

Verrassend deze week was de komst van Sywert van Lienden naar de Tweede Kamer om het debat over zijn omtreden mondkapjesdeal te volgen. Hij had thuis kunnen blijven, want het debat was op tv te volgen. Maar Sywert (waarom toch altijd alleen de voornaam? Dat heeft iets liefelijks, wat het niet is) wilde provoceren, in de overtuiging dat hij niets verkeerds heeft gedaan. De rest van Nederland denkt daar anders over, ook minister Conny Helder, die de miljoenen winst van Van Lienden en consorten terug wil hebben. Haar handen jeuken. Haar voorgangster Tamara van Ark had dat lef niet, kennelijk bang om Hugo de Jonge, die de deal voor Van Lienden steunde, tegen zich in het harnas te jagen.

Het CDA mag blij zijn dat Van Lienden is ontmaskerd, waarmee een eind is gekomen aan zijn eventuele politieke ambities binnen die club. Hij was binnengehaald om het verkiezingsprogramma mede te schrijven, kreeg alle steun van Hugo de Jonge en Pieter Omtzigt en had zomaar carrière kunnen maken. Het is dat het CDA zo klein geworden is, anders hadden we in de toekomst wellicht een minister-president Van Lienden gehad. Een geluk bij een ongeluk.

Zonder partij sterft de politieke loopbaan van Pieter Omtzigt in schoonheid.

Alsof we al niet genoeg politieke partijen hebben, werd deze week ook nog eens de geboorte van Alliantie aangekondigd. Een politieke beweging die zegt niets van doen te hebben met Pieter Omtzigt, maar wel diens agenda tot partijprogramma heeft verheven. Alliantie bestaat vooral uit kritische CDA-leden, ontevreden over de manier waarop het Twentse Kamerlid door het CDA is behandeld en naar de uitgang is gedirigeerd. De nieuwe partij doet in drie provincies mee aan de verkiezingen voor Provinciale Staten en hoopt vervolgens een plek in de Eerste Kamer te krijgen. Helemaal kansloos is Alliantie niet; uit diverse peilingen blijkt dat Omtzigt de grootste kan worden als hij een eigen partij zou beginnen.

Het Kamerlid zegt zich verre te houden van Alliantie, geen campagne te zullen voeren en ook geen lijstduwer te zullen zijn. Omtzigt kijkt de kat uit de boom: eerst maar eens zien of Alliantie iets in de melk te brokkelen heeft. Maar de banden tussen de twee zijn onmiskenbaar. Als Omtzigt ook na deze kabinetsperiode politiek actief wil blijven – en waarom niet? – zal hij toch met een eigen partij aan de verkiezingen moeten meedoen. De kans dat die eerder plaatsvinden dan in 2025, is niet denkbeeldig. Zonder partij sterft de politieke loopbaan van Omtzigt in schoonheid.