Ga naar de inhoud
Jos Heymans

Weer probeert Rutte het lekken tegen te gaan

Mark Rutte heeft een onderwerp van de agenda van de ministerraad gehaald, omdat de inhoud al was gelekt naar de media. Zo wisten we nog voor de vergadering dat het kabinet twee nieuwe kerncentrales in Borsele wil bouwen. Eerder lekte uit dat het kabinet het grondwaterpeil wil verhogen, deze maand excuses wil maken voor het slavernijverleden en details over de uitkoop van boeren in het stikstofdossier. Rutte is er klaar mee. Onderwerpen die zijn gelekt, worden uitgesteld en naar een latere datum verschoven. Dat zal ze leren, die lekkers!

Rutte moest wel wat doen. Hij had eerder deze week een brief van Kamervoorzitter Vera Bergkamp gehad, de zoveelste inmiddels, met het dringende verzoek om het lekken uit de ministerraad in het kabinet te bespreken en maatregelen te treffen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Hoewel lekken uit de ministerraad een ambtsmisdrijf is waarop een gevangenisstraf van ten hoogste één jaar staat (of een forse geldboete), is het bijna niet te doen om de dader(s) te achterhalen.

'Een stoer gebaar, maar zoals zo vaak leidde dat nergens toe.'

In het nabije verleden is ooit Kamerlid Paul Tang ontmaskerd omdat hij de miljoenennota – onder embargo verkregen – had laten lekken. Maar dat was geen rechtstreeks klappen uit de ministerraad; hij zat ook niet in het kabinet. Het kostte hem tijdelijk het woordvoerderschap financiën.

Er is voor zover bekend nooit een minister betrapt. Toen de notulen van de ministerraad over de toeslagenaffaire uitlekten, waarin minister Hoekstra erkende alles te hebben gedaan om zijn toenmalige CDA-partijgenoot Pieter Omtzigt te 'sensibiliseren', besloot Rutte aangifte te doen. Een stoer gebaar, maar zoals zo vaak leidde dat nergens toe. Er is geen justitieel onderzoek ingesteld, geen besluit tot vervolging genomen. En een rechtszaak, laat staan een veroordeling, is er nooit gekomen.

Het is dan ook verwonderlijk dat Rutte meent dat uitstel van behandeling van onderwerpen zal helpen het lekken tegen te gaan. Want, is zijn redenering, bewindslieden (of hun ambtenaren in opdracht) lekken om draagvlak voor hun voorstellen te verwerven, proefballonnetjes op te laten om de besluitvorming in de ministerraad in hun voordeel te beïnvloeden. Het zou misschien helpen als dat de enige beweegreden is.

'Rutte probeert nu voor de derde keer het lekken te stoppen door onderwerpen van de agenda te halen. De vorige twee keer had dat geen effect.'

Maar het komt even vaak voor dat niet door een minister, maar door een Kamerlid van de coalitie die voorkennis heeft van de plannen, informatie aan de media wordt gegeven. Of door een ambtenaar die ongevraagd meent zijn bewindspersoon te moeten pleasen. Of juist het tegengestelde om een voorstel te laten floppen door het voortijdig te lekken. Rutte probeert nu voor de derde keer het lekken te stoppen door onderwerpen van de agenda te halen. De vorige twee keer had dat geen effect.

Ook zijn voorganger, Jan Peter Balkenende, had er een bloedhekel aan als agendapunten in de week voorafgaande aan de ministerraad bij journalisten bekend waren. Ook hij verschoof, zonder resultaat, onderwerpen van de agenda naar een ander moment. Anekdotisch was het optreden van Balkenende die elke keer PvdA-minister Ronald Plasterk de schuld gaf van het lekken. Zonder een spoor van bewijs.

'Journalisten zijn gevormd, opgeleid en tot op het bot gedreven om nieuws te achterhalen en zo snel als mogelijk te publiceren.'

Ook ergerde Balkenende zich dood als de miljoenennota op straat lag, in het eerste decennium van deze eeuw een verbeten wedstrijd onder journalisten wie als eerste uit de stukken kon citeren. Balkenende schafte het verstrekken van de miljoennota onder embargo aan journalisten af. Het leidde tot een hoop opwinding. Media klaagden dat zij geen goede verslaggeving op Prinsjesdag konden verzorgen omdat zij de stukken nog niet hadden kunnen lezen. Maar ook deze beslissing stopte het lekken niet.

Er zal nooit een einde komen aan te vroege publicaties, wat Rutte ook mag proberen. Journalisten zijn gevormd, opgeleid en tot op het bot gedreven om nieuws te achterhalen en zo snel mogelijk te publiceren. Die drijfveer is terug te vinden in de dichtregel die de muur van perscentrum Nieuwspoort siert: "Hij wist het laatste nieuws het eerst en schreef er gisteren reeds over." En politici willen zoveel mogelijk aandacht voor hun zienswijzen en ideeën. Beide beroepsgroepen leven zo'n beetje van het lekken en profiteren er optimaal van.

Het zal dus nooit verdwijnen.