Jos Heymans

Een bemiddelaar lost de stikstofcrisis niet op

02 juli 2022 06:23

Het Kamerdebat zou gaan over maatschappelijke onrust als gevolg van het boerenprotest dat door een deel van de demonstranten wordt gebruikt om te rellen, politiemensen aan te vallen, autowegen te blokkeren, strobalen in brand te steken en politici te bedreigen. Iedereen was het erover eens dat de relschoppers een grens waren overgegaan. Zelfs Gideon van Meijeren (Forum voor Democratie) veroordeelde het boerengeweld, zij het heel iel en pas na stevig aandringen van GL-leider Jesse Klaver.

Demonstreren is prima, maar je gebruikt geen geweld om je gelijk af te dwingen. Je intimideert en bedreigt geen politici omdat zij er een andere mening op na houden. Je hindert geen onschuldige burgers, op weg naar hun werk. Dat zijn verwerpelijke methodes die thuishoren in een bestel waar de macht van de sterkste geldt, waar de dictator regeert. Maar niet in een democratie.

' Er wordt heel wat verwacht van zo'n mediator, maar het is niet denkbeeldig dat het eindigt in een grote teleurstelling.'

Verrassender in het debat was de oproep om een bemiddelaar aan te stellen om weer in gesprek te komen met die boeren die vrezen voor hun toekomst. Pieter Heerma (CDA) kwam ermee, nadat eerder die dag zijn partijgenoot en oud-minister Cees Veerman dat voorstel had gedaan in een interview met de Volkskrant. Het CDA moest wat: de van oorsprong boerenpartij ziet haar agrarische achterban jaar in jaar uit afnemen. De boeren blijken zich beter thuis te voelen bij Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging. Geert Wilders schamperde nog dat hij vroeger tussen zijn woonplaats Venlo en Maastricht alleen maar CDA-verkiezingsborden zag staan in de weilanden. Nu niet meer.

De VVD zag niets in het voorstel, maar zwichtte toen ook coalitiepartner ChristenUnie de kant koos van de groeiende groep bemiddelaarliefhebbers. Er wordt heel wat verwacht van zo'n mediator, maar het is niet denkbeeldig dat het eindigt in een grote teleurstelling. Bij een succesvolle bemiddeling denk je aan een conflict dat wordt opgelost omdat de partijen bereid zijn water bij de wijn te doen. Dat gaat hier niet gebeuren. Het kabinet is daar niet toe bereid en de boerten ook niet.

Mark Rutte, zichtbaar ongelukkig met het voorstel, stelde meteen zijn eisen: met relschoppers gaat hij niet praten en de uitgangspunten van de kabinetsaanpak (terugdringen van de stikstofuitstoot in de buurt van natuurgebieden, desnoods door het uitkopen van boeren) staan niet ter discussie. De bemiddeling moet ertoe leiden dat bij boeren en de overheid wat meer begrip voor elkaars situatie ontstaat. Niet meer dan dat.

'Over het verzachten van de voorgenomen maatregelen die de steun van de meerderheid hebben , valt wat Rutte betreft niet te praten.'

Rutte vreest dat bij de boeren de indruk wordt gewekt dat er te onderhandelen valt, wat niet zo is. Het kabinet heeft een levensgroot probleem te tackelen dat voor een deel door boerenbedrijven is veroorzaakt. Het wegverkeer, de luchtvaart, de industrie, ze dragen allemaal bij aan de ongewenste stikstofuitstoot. Maar het aandeel van de landbouw is met meer dan 60 procent verreweg het grootst. Over het verzachten van de voorgenomen maatregelen die de steun van de meerderheid hebben (zo werkt dat in een democratie), valt dus wat Rutte betreft niet te praten.

Bovendien wordt een bemiddelingspoging in VVD-kring gezien als een zwaktebod, omdat het suggereert dat het kabinet niet bij machte is het probleem op te lossen en daarvoor de hulp van een bemiddelaar nodig heeft. Wie dat moet zijn, is trouwens onduidelijk. De bedenker, Cees Veerman, die als minister de Natura-2000-gebieden heeft ontwikkeld die de boeren nu zo dwarszitten, lijkt niet de eerst aangewezene. Andere gegadigden zullen zich afvragen hoe groot of klein de kans op succes is. Niemand zit erop te wachten afgebrand te worden.

De boeren hebben door de gewelddadige protesten veel goodwill verspeeld. Maar niet alleen daardoor. De hardnekkige ontkenning van het stikstofprobleem doet de werkelijkheid geweld aan. Er is wel degelijk een probleem, mede veroorzaakt door de land- en tuinbouw. Maar ook het kabinet mag wel wat meer passie met de boeren tonen. Het was zelfs de koning opgevallen dat de sector geen perspectief wordt geboden. Dat moet Henk Staghouwer, de verantwoordelijke minister, toch aan het denken zetten.