Yesim Candan

Zeg eens sorry voor de slavernij

01 juli 2022 05:48

Plots keek ik recht in de ogen van een prachtige, zwarte vrouw. Het was alsof ze mij van de foto ook recht in de ogen aankeek. Ik bleef haar vervolgens aankijken, minutenlang, om te zien wat ze dacht.

Ik was in het Amsterdam Museum op de tentoonstelling over de beruchte Gouden Koets. Berucht omdat er op de zijkant van de koets een witte vrouw op een troon staat afgebeeld, terwijl Indiërs en mensen van Afrikaanse afkomst haar onderdanig handelswaren aanreiken.

Ik realiseerde me dat ik eigenlijk maar zo weinig weet over de slavernij en de rol van Nederland daarin. Eigenlijk is deze periode voor velen van ons een ver-van-mijn-bedshow. Het lijkt alsof alleen de zwarte bevolking erkenning wil voor de gruweldaden in deze tijd. Nederland was tussen 1650 en 1675 de grootste handelaar in tot slaaf gemaakten tussen West-Afrika en de Zuid-Amerikaanse plantages. De Gouden Eeuw stond in het teken van handel, wetenschap en kunsten, maar ook van grof geweld en slavernij.

"Vandaag, 1 juli, zal ons kabinet opnieuw géén excuses maken voor het Nederlandse slavernijverleden."

De vrouw op de foto is de grootmoeder van kunstenaar Nelson Carrilho uit Willemstad, Curaçao. Zijn bekendste beeld is 'Mama Baranka'. Hij maakte het in 1984 ter nagedachtenis aan Kerwin Duinmeijer, de 15-jarige jongen die een jaar eerder in Amsterdam uit racistische motieven werd vermoord.

Elisabeth Moendi is de naam van Carrilho’s grootmoeder. Ze vertrok op haar dertiende vanuit het Indiase Calcutta naar Suriname. In 1883 werd Elisabeth samen met haar anderhalf jaar oude dochtertje Henriëtte en nog 26 andere tot slaaf gemaakten uit Suriname geëxposeerd tijdens de wereldtentoonstelling op het Amsterdamse Museumplein. In deze 'human zoo' in de vorm van een circus kwamen de mensen van heinde en verre bekijken hoe deze tot slaaf gemaakten eruitzagen.

Vandaag, 1 juli, zal ons kabinet opnieuw géén excuses maken voor het Nederlandse slavernijverleden bij de jaarlijkse herdenking van de afschaffing ervan. Premier Rutte noemde het onderwerp de afgelopen jaren ingewikkeld, ook omdat het al zo lang geleden is gebeurd.

"Dus omdat iets lang geleden is gebeurd, hoeven we geen excuses aan te bieden? Kom op nou, zeg!"

Dus omdat iets lang geleden is gebeurd, hoeven we geen excuses aan te bieden? Kom op nou, zeg! Hoeveel moeite kost het nu om excuses te maken? Zonder zo'n excuus zeg je dat Nederland niets verkeerds heeft gedaan. Hiermee neemt ons land weer net zo'n superieure en arrogante houding aan als destijds. Gelukkig wordt in ieder geval ook in Nederland de afschaffing van de slavernij elk jaar gevierd op 1 juli. Er zijn mensen die hier een jaarlijkse vrije dag van willen maken, maar ik zeg: eerst excuses, want wat heb je aan een vrije dag zonder excuses?

Op dit moment proberen heel veel Afrikaanse vluchtelingen de grens tussen Marokko en Spanje over te steken om naar Europa te kunnen komen. Ik zag een filmpje voorbijkomen van Afrikanen die mishandeld worden door de politie en zelfs een foto van een massagraf van Afrikaanse vluchtelingen.

Het is 2022 en wij, de Europeanen, bepalen wie Europa mag binnenkomen – en dat zijn in elk geval geen Afrikanen. Dit noem ik ook een vorm van slavernij, om die superieure houding en hoe we omgaan met Afrikaanse vluchtelingen. Ik moet weer denken aan Moendi en haar dochtertje, aan het leed dat hen destijds is aangedaan en hoe vernederd zij zich moeten hebben gevoeld toen ze als aapjes werden aangestaard. Is het nu echt zo'n grote moeite om hier sorry voor te zeggen? Sorry.

Yesim lanceerde de term 'bicultureel' in de Nederlandse taal als alternatief voor 'allochtoon' en vindt een tweede cultuur een kracht en een meerwaarde voor het bedrijfsleven.