Jos Heymans

Onvrede over de bestuurscultuur blijft aan Segers knagen

28 mei 2022 06:25

Gert-Jan Segers, leider van de ChristenUnie, zweeg toen het congres van zijn partij hem vorige week zaterdag opriep afstand te nemen van een onbetrouwbare bestuurscultuur en zo nodig steun te geven aan moties van wantrouwen tegen bewindslieden uit de eigen coalitie. Als dat gebeurt, betekent dat meestal het einde van het kabinet.

Segers moet in tweestrijd hebben gezeten. In zijn speech had hij gesproken over een ellendig politiek jaar, over een tocht door de woestijn en over het onvermogen van partijen om samen te werken. De debatten in de Kamer noemde Segers een destructief rollenspel dat iedereen - oppositie én coalitie - naar beneden trekt. En dat is precies wat ook het congres niet zint en wat leidde tot de breed gesteunde oproep om daar afstand van te nemen.

'Het typeert Segers bij wie de twijfel regelmatig toeslaat. Hij verafschuwt politieke spelletjes'

Segers had dat al eens eerder gedaan, afstand nemen van een bestuurscultuur die hem niet aanstaat. Hij steunde in het 'functie elders'-debat een motie van afkeuring tegen Mark Rutte en liet daarna weten dat hij niet meer met de minister-president in een nieuw kabinet wilde samenwerken. Twee weken later kwam Segers op die woorden terug; hij was te hard geweest tegen Rutte, had te veel op de man gespeeld.

Het typeert Segers bij wie de twijfel regelmatig toeslaat. Hij verafschuwt politieke spelletjes, zoals die door Rutte en D66-leider Kaag worden gespeeld. Maar hij wilde ook niet dat zijn weerzin de formatie van een kabinet onmogelijk maakte. En dus schoof de leider van de ChristenUnie, met steun – zij het morrend – van zijn achterban. Maar het blijft aan hem knagen, zoals hij in zijn toespraak tot het congres niet kon verbloemen. Segers ziet polarisatie en groeiend wantrouwen en vraagt zich af: in wat voor samenleving zijn we beland?

'Segers zegt het netjes: we zijn vooral met onszelf bezig en dat is niet waar politiek voor is bedoeld.'

Er zijn voorbeelden te over die de irritatie bij de ChristenUnie voeden: het woordenspelletje van Hugo de Jonge die zijn rol in de omstreden mondkapjesdeal met Sywert van Lienden probeerde te verdoezelen, het gehannes van Rutte met zijn mobieltje. Maar ook ergernis over de oppositie die bij elk kabinetsvoorstel bij voorbaat uitroept dat het niks is of niks wordt, die bij elke rel bewindslieden politiek wil opknopen. Segers zegt het netjes: we zijn vooral met onszelf bezig en dat is niet waar politiek voor is bedoeld.

De omstreden bestuurscultuur zie je niet alleen in de landspolitiek. Ook op lokaal niveau is het duwen en trekken, voordat een college van burgemeester en wethouders kan worden gevormd. NRC onderzocht de lokale formaties van dit jaar en concludeerde dat die veel langer duren dan in 2014 en 2018. Oorzaak: het onderling wantrouwen in politici en partijen.

'Hij sprak van een omslag naar een dienstbare overheid die primair gericht is op de burger en niet op zichzelf'

Terug naar de onvrede bij de ChristenUnie. Het kabinet van VVD, D66 en CDA kan getalsmatig niet zonder de kleinste coalitiepartij. Hoewel Segers niet iemand is die snel de stekker eruit zal trekken - hij is zich zeer bewust van zijn verantwoordelijkheid voor een stabiel landsbestuur - wordt de druk op het kabinet groter door de onmin bij zowel de politiek leider als het congres. Dat is opmerkelijk omdat het kabinet er nog geen vijf maanden zit en ook de ChristenUnie in januari nog enthousiast aan dit avontuur begon. Er heerste vooral opluchting dat aan de ellenlange formatie een einde was gekomen.

Segers had er toen kennelijk vertrouwen in dat de nieuwe bestuurscultuur snel gestalte zou krijgen. Hij sprak van 'een omslag naar een dienstbare overheid die primair gericht is op de burger en niet op zichzelf'. Daar is volgens de ChristenUnie nog niets van terechtgekomen. Het klinkt als een waarschuwing die Rutte, Kaag en Hoekstra ter harte moeten nemen, willen ze de kleinste partner onderweg niet kwijtraken.