Jos Heymans

Rutte en Kaag bedelen niet, maar hebben oppositie nodig

14 mei 2022 06:14

Een bedeltoer zou het niet worden, zei minister Sigrid Kaag over de kabinetsrondgang langs de oppositiepartijen om steun te vinden voor een voorjaarsnota die niet in de Eerste Kamer wordt weggestemd. En daar heb je de oppositie voor nodig. Hetzij over links (PvdA en GroenLinks), hetzij over rechts (JA21, gelieerd aan de Fractie-Nanninga die zeven zetels in de Senaat bezet). De keus is aan het kabinet en dat is precies wat PvdA en GroenLinks niet willen.

Tot teleurstelling van GL-leider Jesse Klaver en PvdA-voorvrouw Attje Kuiken kwam het kabinet inderdaad niet bedelen, niet overleggen, maar uitsluitend luisteren. De twee oppositieleiders dachten te kunnen onderhandelen, hoopten met het kabinet een deal te kunnen sluiten. Vooral Klaver was diep teleurgesteld. "Ze kwamen alleen maar informatie halen", klaagde hij over het bezoekje van Rutte en Kaag. Dat was ook juist de bedoeling, zo was het ook aangekondigd. Onderhandelen in achterkamertjes, dat willen we toch niet meer? Dat is die oude bestuurscultuur, waar iedereen – ook Klaver – vanaf wil.

"De keus is aan het kabinet en dat is precies wat PvdA en GroenLinks niet willen."

Als je in het kabinet zit, is het je taak om met voorstellen te komen die kunnen rekenen op de steun van een meerderheid van het parlement. Dat is namelijk precies de opdracht, die de Tweede Kamer meegeeft aan een informateur die de vorming van een kabinet moet onderzoeken. 'Steun van een meerderheid', dat was na de laatste verkiezingen niet zo gemakkelijk. De meerderheid kwam er uiteindelijk wel in de Tweede Kamer, niet in de Eerste.

En dus gaat Rutte aan de slag om een deel van de oppositie aan zijn kant te krijgen. Daar ziet hij niet tegenop: hij heeft eerder met dit bijltje gehakt. Zo overtuigde hij destijds Jolande Sap (GL) om mee te doen aan de trainingsmissie in Afghanistan, wat haar in grote problemen bracht en de partij in een vrije val. En werd Kees van der Staaij (SGP) op de achterbank van Ruttes dienstauto 'bijgepraat' - er werd niet onderhandeld volgens de premier - over het Catshuisoverleg waar knopen over extra bezuinigingen moesten worden doorgehakt.

Dat is allemaal niet zo bijzonder. Het hoort bij het werk van een kabinet dat niet in beide Kamers kan bogen op een meerderheid. Rutte verkeert niettemin in een redelijk luxe positie: hij kan kiezen tussen links en rechts. Dus gaat het kabinet niet onderhandelen, maar de wensen van de oppositie inventariseren. Om vervolgens te kijken bij wie het best steun kan worden vergaard.

"De plannen waarmee Rutte-4 begin dit jaar enthousiast aan zijn klus begon en die pas een paar maanden oud zijn, moeten worden bijgesteld."

Het kabinet komt geld tekort, zo'n tien tot vijftien miljard, als gevolg van de oorlog in Oekraïne, de gierende inflatie en de almaar stijgende energiekosten. De plannen waarmee Rutte-4 begin dit jaar enthousiast aan zijn klus begon en die pas een paar maanden oud zijn, moeten worden bijgesteld. En het is politiek ongewenst om de burgers hiervoor te laten opdraaien. Geen partij die dat nog aan zijn kiezers kan verkopen.

De verlanglijstjes van de oppositie zijn divers, maar niet onverwacht. PvdA en GroenLinks willen de inkomensongelijkheid verkleinen en het minimumloon verhogen. Grote kans dat het kabinet daarin meegaat, nu Rutte al heeft gezegd dat bedrijven en rijken meer belasting zullen moeten gaan betalen. De verlangens van JA21 lijken minder kansrijk. De partij wil het asielbeleid openbreken en de extra klimaatuitgaven schrappen. Beide zijn een brug te ver voor tenminste twee coalitiepartijen, D66 en ChristenUnie.

De gespeelde teleurstelling van Klaver en Kuiken, na afloop van de ontmoeting met Rutte en Kaag, was voor de bühne. Wie een beetje redelijk blijft in zijn eisen, ziet het kabinet vanzelf zijn kant op komen.