Jos Heymans

We hebben helemaal geen opvolger van Fortuyn nodig

07 mei 2022 06:12

De media staan bol van verhalen rond de herdenking van de moord op Pim Fortuyn, deze week twintig jaar geleden. Wat zou Fortuyn hebben bereikt als hij de verkiezingen had gewonnen en minister-president was geworden? Zou de politiek drastisch veranderd zijn of zou Fortuyn zich hebben geschikt in de politieke omgangsvormen van die tijd? Want je kunt in dit land van alles willen, in je eentje kun je het nooit waarmaken. Nederland is een coalitieland. Ook Fortuyn besefte dat maar al te goed.

De antwoorden doen er niet toe, omdat de situatie zich vanwege de moord niet heeft voorgedaan. De klok kan niet worden teruggedraaid. Wel is het interessant te weten of types als Fortuyn te vinden zijn in het huidige tijdsbeeld en of zij in de politiek van nu van betekenis kunnen zijn. Deze website legde die vraag voor aan een paar mensen die daarover met verstand van zaken zouden kunnen oordelen, zoals Kay van de Linde, de woordvoerder van Fortuyn in diens tijd bij Leefbaar Nederland. Pieter Omtzigt is eigenlijk de enige die serieus wordt genoemd als mogelijke erfgenaam.

"Omtzigt constateert hetzelfde als Fortuyn twintig jaar geleden: de overheid is vooral met zichzelf bezig."

Het voormalige CDA-Kamerlid, de luis in de pels van welke regering dan ook, lijkt inderdaad dezelfde drive te hebben als Fortuyn. Hij strijdt als geen ander tegen de achterkamertjespolitiek die vooral door coalitiepartijen wordt bedreven. Dankzij die gedrevenheid en vasthoudendheid, en met hulp van de journalistiek, bracht hij de toeslagenaffaire aan het licht en het kabinet ten val. Hoewel dat laatste geen doel op zich was.

Omtzigt constateert hetzelfde als Fortuyn twintig jaar geleden: de overheid is vooral met zichzelf bezig, functioneert onvoldoende en heeft te weinig oog voor de problemen van de burgers. Het tekort aan betaalbare woningen voor hele grote groepen mensen, de energiekosten die de pan uit rijzen, de zorg die onbetaalbaar wordt. Het wordt wel gezien, ook erkend, maar weinig aan gedaan. Het gebrek aan voldoende huizen bestaat al sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog, en dat is al 77 jaar.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Velen probeerden Pim Fortuyns erfenis te kapen: wie is dat gelukt?

Hoewel Omtzigt net als Fortuyn aan de bel trekt, voelt hij zich niet de gedoodverfde opvolger van de vroegere LPF-voorman. Hij heeft zijn eigen stijl, zijn eigen geluid, zijn eigen aanpak. Ook al zeggen veel mensen op Omtzigt te stemmen als hij een eigen partij begint, hij lijkt niet het type dat massa's in beweging brengt zoals Fortuyn deed. Wonderwel durft Rita Verdonk zich wel te meten met Fortuyn. Op het gebied van immigratie en integratie heeft zij dezelfde ideeën als Fortuyn, zegt ze. Maar daarmee ben je nog niet de politiek opvolger; dat is ze eerder van Richard de Mos, mocht die door de rechter schuldig worden bevonden.

Mensen als Pieter Omtzigt, Caroline van der Plas en – vooruit – Joost Eerdmans zijn populair onder grote groepen kiezers, maar daarmee ben je nog geen Fortuyn.

"Als we ergens een hekel aan hebben, dan is het aan politici die zichzelf niet zijn, die maar een rol spelen."

In het Nederlands Dagblad benoemt historicus Geert Waling, spreker op een symposium ter herdenking van de moord op de politicus, een sterker geloof in de democratie en de vrijheid van meningsuiting als de erfenis van Fortuyn. Diens leus 'ik zeg wat ik denk en ik doe wat ik zeg' maakte hem in de verkiezingscampagne van 2002 razend populair. Het werd door zijn achterban gezien als steun aan de kiezer: hij durft te zeggen wat wij denken. Fortuyn kon dat zeggen, andere politici waarschijnlijk niet.

Het zou verkeerd zijn een politieke erfgenaam aan te wijzen. Diegene zou in al zijn doen en laten altijd met Fortuyn worden vergeleken en zichzelf niet kunnen zijn. En als we ergens een hekel aan hebben, dan is het aan politici die zichzelf niet zijn, die maar een rol spelen.

Ook zonder opvolger kunnen we het gedachtegoed van Fortuyn bewaren.