Jos Heymans

Ursula von der Leyen trekt een iets te grote broek aan

30 april 2022 06:16

De Europese Unie wordt, of je het nu leuk vindt of niet, steeds belangrijker. Zeker in tijden van crisis of oorlog. De gezagsdragers in Brussel vechten om voorrang om de ene na de andere maatregel af te kondigen om de crisis te beheersen. De pandemie is nog niet uitgebroken of Brussel trekt 10 miljoen euro uit voor onderzoek. Een bescheiden bedrag, maar naarmate corona de hele wereld in de greep krijgt, lopen de bedragen op tot honderden miljarden euro’s voor onderzoek, voor repatriëring van EU-burgers, voor vaccins en beschermingsmiddelen, voor steun aan bedrijven die dicht moeten.

Ook de oorlog in Oekraïne leidt tot grote activiteit in Brussel. Tegoeden van honderden Russen zijn bevroren, van Poetin en zijn oligarchen tot alle 450 leden van de Doema. Ze zijn ook niet meer welkom in EU-lidstaten. Russische banken zijn uitgesloten van het wereldwijde betaalsysteem, Russische vliegtuigen en schepen zijn niet meer welkom op en in Europese lucht- en zeehavens. Handeldrijven is nauwelijks meer mogelijk. Ook aan Wit-Rusland zijn tal van sancties opgelegd wegens betrokkenheid bij de oorlog.

'Timmermans had nog enig democratisch recht van spreken, omdat hij door de Nederlandse kiezers in het Europarlement was gekozen.'

Allemaal maatregelen die zijn bedacht door de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU onder leiding van Ursula von der Leyen. Mensen die nooit gekozen zijn, maar benoemd. We hebben nooit op Ursula kunnen stemmen; zij kwam als een duveltje uit een doosje naar voren toen de Europese regeringsleiders Frans Timmermans op zo’n hoge positie niet wilden hebben. Timmermans had nog enig democratisch recht van spreken, omdat hij door de Nederlandse kiezers in het Europarlement was gekozen. Maar iemand met een eigen mening, daar houden ze niet zo van in Europa. Liever iemand die uitvoert wat Berlijn en Parijs samen bekokstoven, zoals de Belgische oud-premier Charles Michel die de vergaderingen van de regeringsleiders mag voorzitten.

Van der Leyen is een Duitse politica die onder Angela Merkel verschillende ministersposten heeft vervuld. Twee keer viel haar naam voor de baan van Bondspresident, maar ze werd het beide keren niet. Voor Brussel had ze kennelijk geen belangstelling, deed nooit mee aan de verkiezingen voor het Europees Parlement. Maar Merkel en de Franse president Emmanuel Macron verkozen haar boven die eigenzinnige Timmermans. In het Europees Parlement kreeg zij met veel moeite de steun van een nogal kleine meerderheid (383 voor, 327 tegen).

'De kiezer komt er niet aan te pas. Toch spreken al die benoemde functionarissen namens de bijna 450 miljoen Europese inwoners.'

De Europese Unie is een ingewikkeld stelsel van regels en bevoegdheden waar kiezers maar moeilijk in kunnen doordringen. Het Europees Parlement bestaat sinds 1952 maar pas in 1979 werden er voor het eerst verkiezingen gehouden. Tot dat moment werden de leden van het EP aangewezen door de nationale regeringen van de lidstaten. Er wordt geen president gekozen; dat zou in strijd zijn met de soevereiniteit van de aangesloten landen. Het dagelijks bestuur, de Europese Commissie, wordt niet gekozen maar benoemd. De voorzitter door de regeringsleiders; de lidstaten mogen elk een eigen Eurocommissaris voordragen.

De kiezer komt er niet aan te pas. Toch spreken al die benoemde functionarissen namens de bijna 450 miljoen Europese inwoners, doen ze voorstellen en nemen ze besluiten. Die moeten doorgaans wel door regeringsleiders worden bekrachtigd die in eigen land wel een (indirect) mandaat van de kiezer hebben. De benoemde functionarissen leggen dus niet rechtstreeks verantwoording af aan de kiezer. Dat zou reden moeten zijn om voorzichtig te opereren, maar men gedraagt zich alsof dat mandaat er wel is.

'Ook wil ze de Europese grenzen openstellen voor arbeidsmigranten uit Noord-Afrika om de tekorten op de arbeidsmarkt te verkleinen.'

Nu aan de grens van de Europese Unie een oorlog woedt, komt Von der Leyen met plannen die haar bevoegdheden ver te boven gaan. Ze wil dat Oekraïne zo snel mogelijk lid wordt van de Europese Unie, wil 500 miljoen euro investeren in militaire operaties en gevechtsvliegtuigen naar Oekraïne sturen.

Ook wil ze de Europese grenzen openstellen voor arbeidsmigranten uit Noord-Afrika om de tekorten op de arbeidsmarkt te verkleinen. Allemaal plannen die alleen gerealiseerd kunnen worden als de door hun eigen bevolking (al dan niet getrapt) gekozen regeringsleiders ermee instemmen.

Toch nog een beetje democratisch.