Yesim Candan

En toen deed ze haar hoofddoek af

08 april 2022 05:16

Het debacle over wel of geen hoofddoek dragen als werknemer bij overheidsinstanties leefde de afgelopen week weer op. Het College voor de Rechten van de Mens roept minister Yeşilgöz-Zegerius van Justitie en Veiligheid op om de onpartijdigheid van boa's te beoordelen op basis van hun gedrag en handelingen, niet op basis van het dragen van een hoofddoek.

Het huidige beleid van de Nederlandse overheid houdt in dat geen enkele vrouw met een hoofddoek als ambtenaar mag werken. Maar hoe zou iemand met een hoofddoek een persoon anders bejegenen? Of is het belangrijk voor de burger om te zien dat iemand geen geloofsovertuiging heeft? Wat is neutraliteit in dezen waard? In de praktijk zien we duidelijk wat anders. Etnisch profileren gebeurt volop bij de overheid. Kijk maar naar de politie, die relatief gezien veel zwarte mensen aanhoudt. Kijk naar de Belastingdienst, naar de toeslagenaffaire, kijk naar de marechaussee.

"Voor elke vrouw gold dat het afdoen van haar hoofddoek een heel proces met zich meebracht."

Waarom is het toch zo het belangrijk voor mensen om niet te worden 'geconfronteerd' met iemands geloofsovertuiging? En waarom hebben mensen vooral zo'n aversie tegen het dragen van een hoofddoek? Dilara Bilgiç beschrijft treffend in haar boek De gelabelde hoe een voorbijganger op straat op haar spuugde tijdens een schooluitje. Maar ook onder moslims onderling heerst die afkeer van hoofddoeken. De Turkse Netflix-serie Bir Başkadir geeft de kloof tussen seculieren en gelovigen treffend weer: enerzijds de hoofddoekdragende vrouw die strikt leeft volgens de regels en wetten van de imam en de islam, anderzijds de seculiere vrouwen die openlijk op deze vrouwen neerkijken.

De afgelopen jaren ontmoette ik verschillende vrouwen die hadden besloten hun hoofddoek vaarwel te zeggen. Sommigen omdat ze genoeg hadden van het label dat het dragen van die hoofddoek met zich meebracht. Anderen omdat ze meer behoefte hadden aan vrijheid. De een droeg die hoofddoek uit vrije wil, de ander werd gedwongen door haar omgeving. Maar voor elke vrouw gold dat het afdoen van haar hoofddoek een heel proces met zich meebracht. Zoals je afvragen wat de essentie is van een bepaald gebod. En hoe je je kunt losmaken van zo'n beknellende dogmatiek. Bilgiç, die zelf besloot haar hoofddoek af te doen, ondervond bij dit proces gelukkig steun van haar ouders.

"Alsof een boa met een hoofddoek niet neutraal zou kunnen werken. Elke ambtenaar legt voor het in dienst treden een eed af."

Persoonlijk heb ik er geen moeite mee als een vrouw een hoofddoek draagt, mits zij hier zelf voor kiest. Maar ja: bestaat die eigen keuze wel? In het geval van jonge meisjes – soms kinderen nog – die een hoofddoek dragen, vind ik overduidelijk van niet. Dit schaar ik onder pure indoctrinatie.

Maar goed: boa's mét een hoofddoekje, moet dat kunnen? Het College voor de Rechten van de Mens vindt dus van wel. Alsof een boa met een hoofddoek niet neutraal zou kunnen werken. Ik sluit me hier volledig bij aan. Want welke bewuste keuze of worsteling er ook achter het dragen van een hoofddoekje schuilgaat: elke ambtenaar legt voor het in dienst treden een eed af. Belangrijker nog: alle islamitische vrouwen moeten kunnen werken, net als de islamitische mannen die niet 'religieus herkenbaar' zijn. Want ook op dit front veroorzaakt het dragen van een hoofddoek ongelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen. Een ongelijkwaardigheid die de Nederlandse overheid makkelijk kan wegnemen door vrouwen met een hoofddoek gewoon te laten werken als boa.

Yesim lanceerde de term 'bicultureel' in de Nederlandse taal als alternatief voor 'allochtoon' en vindt een tweede cultuur een kracht en een meerwaarde voor het bedrijfsleven.