Jos Heymans

Met Hoekstra blijft het tobben bij het CDA

05 maart 2022 06:13

De oorlog in Oekraïne is chefsache en dat is maar goed ook. Met twaalf jaar ervaring in crisissituaties (MH17, corona) is Mark Rutte in eigen land de eerst aangewezene om ons te informeren over de steun aan de zwaar belaagde Oekraïners, de opvang van de vluchtelingen en de sancties tegen Rusland. Dat wil je niet overlaten aan Wopke Hoekstra en Kajsa Ollongren, de eerst aanspreekbaren als ministers van respectievelijk Buitenlandse Zaken en Defensie.

De twee bewindslieden zijn nieuw op hun ministerie. Nog geen twee maanden in functie moeten zij hun weg nog vinden, hun nieuwe adviseurs leren kennen en op juiste waarde inschatten en vertrouwen opbouwen bij hun medewerkers. In tijden van internationale crises komt het aan op nauwe samenwerking tussen Buitenlandse Zaken en Defensie. Vaak een lastige opgave, omdat Buitenlandse Zaken als eerstverantwoordelijke voor het buitenlands beleid altijd leidend is en bij Defensie daar soms anders over wordt gedacht. BZ gaat over vredesmissies, Defensie levert de militairen.

"Het is natuurlijk nooit handig als net benoemde minister om het advies van een commissie zonder opgaaf van redenen terzijde te schuiven."

Als minister moet je volledig kunnen vertrouwen op je ambtenaren, bij uitstek de deskundigen op de onderwerpen waar jij politiek verantwoordelijk voor bent. Dat opbouwen van een vertrouwensband kost tijd. Hoekstra begon met een misstap. Hij negeerde het unanieme advies van de sollicitatiecommissie om Brigitta Tazelaar te benoemen tot directeur-generaal Politieke Zaken, een topfunctie op het ministerie. Hoekstra koos voor een man, Marcel de Vink, en haalde daarmee de woede van zijn departement op de hals. Tazelaar wordt over ruim een jaar ambassadeur in Washington, een goedmakertje voor de pijnlijke afwijzing. Kennelijk is ze daar volgens Hoekstra wel geschikt voor.

Het is natuurlijk nooit handig als net benoemde minister om het advies van een commissie zonder opgaaf van redenen terzijde te schuiven. Als vervolgens 600 ambtenaren van de 3000 in opstand komen omdat vrouwen op het ministerie toch al onderbedeeld zijn in de hogere functies, dan heb je een probleem. Het is typisch Hoekstra om niet in te gaan op de verwijten. Hij noemt de petitie van de protesterende ambtenaren 'echt stoer', maar geeft geen antwoord op de vraag waarom hij het advies van de sollicitatiecommissie negeert. Het is lastig om in het openbaar over personen te praten, en wellicht klikte het niet tussen de kandidaat en de minister. Maar met dooddoeners als 'ik ben een feminist' zonder op de inhoud in te gaan geef je er geen blijk van de klachten serieus te nemen.

"Hoekstra is een meester in het omzeilen van vragen, wat zijn geloofwaardigheid sterk aantast."

Geloofwaardigheid is ongeveer de belangrijkste eigenschap waarover een politicus moet beschikken om überhaupt te kunnen functioneren. Hoekstra is een meester in het omzeilen van vragen, wat zijn geloofwaardigheid sterk aantast. Sensibiliseren van Pieter Omtzigt? Welnee, dat ging over de informatievoorziening rond de toeslagenaffaire. Schaatsen in Thialf, terwijl binnensporten al twee maanden niet was toegestaan? "Juist in deze tijd is het belangrijk dat we voldoende blijven bewegen." Excuses aanbieden aan Omtzigt? "Ik heb buitengewoon veel waardering voor Pieter." Hoekstra in Nieuwsuur over het verwijt dat het CDA niet meer voor de boeren opkomt? "Ik denk dat u zich zorgen maakt om het boerenbedrijf en hoe het nu verder moet met stikstof." Ontwijken, ontwijken, ontwijken. Hoekstra doet niet anders.

Hij is inderdaad meer een bestuurder dan een politicus, zoals hij in juni 2020 zei. Maar hij werd toch politicus, lijsttrekker zelfs, al dan niet tegen wil en dank. Een goed politicus is in staat het vertrouwen van zijn collega's en achterban te verwerven. Bij de verkiezingen van een jaar geleden is dat niet gelukt; Hoekstra verloor de verkiezingen glansrijk en belandde op een voor het CDA schamele vijftien zetels. Nu, een jaar later, is de aanhang gehalveerd. Zolang Wopke Hoekstra het CDA leidt, is herstel bij lange na niet in zicht. Vertrouwen ook niet.