Olaf Koens

Pension de Witte Samovar

14 februari 2022 05:30

De kelder van het pand ligt diep onder de grond, alleen in de ruimte aan de voorkant komt een dunne strook licht van boven. De waterpomp schakelt driftig tussen de metershoge tonnen, er ligt onder het gemetselde gewelf nog een voorraad kolen. "Wist je dat hier honderd jaar geleden een groep Russische officieren woonde?’" zegt mijn huisbaas. We kijken door de klamme, stoffige ruimte terwijl we het gruis van de gasmeter vegen.

Na de Oktoberrevolutie en de desastreuze burgeroorlog zijn er ontelbaar veel Russen naar Istanbul gevlucht. Het was zelden de eindbestemming, ook Turkije was verwikkeld in oorlog. Maar het was een veilige haven, een plek waar je op adem kwam en bedacht hoe je verder kon reizen, zonder dat het veel uit zou maken waar naartoe. In al die jaren is er weinig veranderd. Nog altijd vluchten Russen naar Istanbul, de enige plek waar ze gemakkelijk zonder visum kunnen komen.

Nog altijd vluchten Russen naar Istanbul, de enige plek waar ze gemakkelijk zonder visum kunnen komen.

De eerste was Sasja, een statige jonge vrouw met een wat onwennig vriendje. Toen de openbaar aanklager in Moskou een onderzoek begon naar wat ze precies deed bij een oppositiebeweging is ze op het vliegtuig gesprongen. Als je iets leert van de geschiedenis dan is het wel: nooit je lot afwachten. We dronken thee aan de keukentafel, ze rookte dunne sigaretten uit het raam. Na een paar weken vertrok ze naar Tbilisi.

Vorige maand, nadat ik bij de bank de huur contant had opgenomen, zag ik in een zijstraat een kennis lopen, een fotograaf. "Zjenja?" vroeg ik. Hij keek verschrikt op. "Ben je op vakantie?" "Nee", zei Zjenja aarzelend. "Ik ben gevlucht, ik heb het alleen nog niemand verteld." Ook met Zjenja zat ik lange avonden aan de keukentafel. "Weet je, ik heb iedere straathoek in Moskou gefotografeerd, overal heb ik gezien hoe de politie met knuppels op mensen inslaat. En het lijkt wel alsof niemand er om geeft."

Ben je op vakantie?" "Nee", zei Zjenja aarzelend. "Ik ben gevlucht, ik heb het alleen nog niemand verteld."

Ook hij wacht zijn lot niet af. Het waren de ambulances die hem te veel werden. ‘Ik woonde op de begane grond van een flink flatgebouw. Op het hoogtepunt van de coronapandemie reden de ambulances af en aan. Iedere keer zag ik de zwaailichten, iedere keer dacht ik: ze komen voor mij.’ Hij bleef maar een week en vertrok naar Riga.

Vorige week kwam een derde kennis aan, ook een journaliste. De autoriteiten hadden haar simpelweg veertien dagen gegeven om te vertrekken. Ik zag dat het haar nog duizelde. Wanneer je vlucht laat je niet alleen je familie en vrienden achter, zelfs je herinneringen worden je afgenomen. Je moet jezelf opnieuw uitvinden. "Zou ik een tijdje hier kunnen blijven?" vroeg ze. "Natuurlijk", zei ik. Ze is na een paar dagen vertrokken, eveneens naar Tbilisi.

Rusland raakt in rap tempo de beste mensen kwijt. Ze vluchten vaak zonder te weten waarheen. De geschiedenis herhaalt zich niet, maar het rijmt soms wel. Ik ga mijn huisbaas maar eens bellen om te kijken of we in de kelder een paar vertrekken kunnen inrichten.

Olaf Koens (1985) is correspondent voor RTL Nieuws in het Midden-Oosten, met als standplaats Istanbul. Na zijn studie filosofie ging hij in 2007 als correspondent aan de slag in Moskou. In 2015 werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar. Hij schreef de boeken 'Koorddansen in de Kaukasus', 'Oorlog en kermis' en 'Paarden vliegen businessclass'.