Yesim Candan

Vrouw in de schaduw van Kaddafi

14 januari 2022 05:58

"Waarvoor strijden vrouwen in dit land nou eigenlijk?" mijmerde ik hardop in een gesprek met fotograaf Muhammed Muheisen. "Ik zie geen strijd, en ook geen echte vrouwelijke rolmodellen die zich voor betere rechten inzetten."

"Ik ken wel zo'n vrouw", zei Muheisen. "Een echte vrouw met ballen." Niet veel later kon ik haar telefonisch spreken. Die 'tough cookie' waar Muheisen het over had, is Daad Sharab. Zij was de vertrouwenspersoon van de Libische leider Moammar Kaddafi. Over haar leven met de in 2011 omgekomen oud-kolonel schreef ze een boek dat onlangs uitkwam, The Colonel and I. Haar dienstbetrekking mondde uit in een gevangenschap van 21 maanden, simpelweg omdat ze te veel over hem wist.

De internationale gemeenschap beschouwt Kaddafi als een terrorist of tiran, de schrijfster van het boek oordeelt milder over hem. Sterker nog: ze laat het aan de lezer over om een oordeel over hem te vellen.

"Aan de ene kant had Kaddafi de rechten van vrouwen hoog in het vaandel staan, aan de andere kant dook hij graag met hen het bed in."

Het Midden-Oosten heeft altijd mijn interesse gehad. Ik volg de Arabische politiek op de voet, net als de regionale vriendjespolitiek. Interessant hoe Saddam Hoessein, Hosni Moebarak en Moammar Kaddafi uiteindelijk zijn bezweken voor de westerse grootmachten.

Feit is dat Kaddafi zijn land regeerde volgens de socialistische, politieke en economische pijlers van zijn zogeheten groene boek, dat sterk was geïnspireerd op het rode boek van de communistische Chinese leider Mao. Aan de ene kant had Kaddafi de rechten van vrouwen hoog in het vaandel staan, aan de andere kant dook hij graag met hen het bed in – waarbij ik me afvraag of hij niet gewoon seksverslaafd was.

In 2016 zond de BBC een documentaire uit over die vermeende seksverslaving en Kaddafi's escapades met minderjarige meisjes. Kaddafi's affaires met vrouwen komen wel aan bod in het boek van Sharab, maar niet de verkrachtingen en abortussen die jonge vrouwen en meisjes moesten ondergaan. Sharab schrijft dat zij hier nooit iets van heeft meekregen.

"Ze beschrijft hoe je keer op keer seksvoorstellen krijgt van mannen, waarbij je beseft dat je steeds minder goed je werk kunt doen als je die afwijst."

Wat in haar boek dan wel aan bod komt? Sharab schrijft over haar leven als Palestijns-Jordanese vrouw in zowel het Midden-Oosten als in Londen. Over hoe het is om als sterke vrouw een carrière te ambiëren in een Arabisch land, in een maatschappij waarin mannen vrouwen vooral zien als bezit. Over hoe je keer op keer seksvoorstellen krijgt van mannen, waarbij je beseft dat je steeds minder goed je werk kunt doen als je die afwijst. Ook komt in haar boek aan bod hoe ze een Saoedische prins voor de rechter sleepte, omdat hij weigerde haar een toegezegde commissie van 10 miljoen Britse ponden te betalen voor een door haar gesloten deal – een zaak die ze won.

Wat mij nog het meest intrigeert aan haar verhaal is hoe een Arabische vrouw wordt gezien als huwelijksmateriaal. Hoe je als vrouw bent voorbestemd om de man te dienen. Dat mannen vooral denken dat ze 'untouchable' zijn. En dat je als vrouw structureel wordt tegengewerkt. Mannen verwisselen van vrouw zoals ze van onderbroek wisselen. Vrouwen zijn niets waard, louter als 'schenker' van hun nazaten.

Door het beschrijven van haar eigen leven laat Daad Sharab zien dat de vrouw juist de beste onderhandelaar, fixer en diplomaat is. En dat de Arabische vrouw in haar strijd net zo'n lange adem heeft als de kamelen die zonder water de woestijn door moeten.

Yesim lanceerde de term 'bicultureel' in de Nederlandse taal als alternatief voor 'allochtoon' en vindt een tweede cultuur een kracht en een meerwaarde voor het bedrijfsleven.