Jeroen Akkermans

De verminkte hand van de kerstman

10 januari 2022 06:02

"Ik zie er tegenwoordig uit als een kerstman." Misja barst in lachen uit. We hebben elkaar ontmoet toen de oorlog in Oost-Oekraïne was losgebarsten, alweer bijna acht jaar geleden. Misja heeft eigenschappen waar ik jaloers op ben: vol zelfvertrouwen, optimistisch en kinderlijk goed met mensen. Zo is hij geknipt om als fixer met buitenlandse journalisten te werken, maar omdat we alweer ruim een jaar niet met elkaar hebben gewerkt, vraag ik Misja gekscherend hoe ik hem kan herkennen. Ik lach vrolijk met hem mee.

Maar bij aankomst in de hoofdstad Kiev blijkt meteen dat hij serieus was. Hij heeft nog steeds het gedrongen postuur, maar dat is nu opgesierd met een grijzende baard. Het rode mutsje en de innemende glimlach maken de kerstman compleet. Hij is verder niets veranderd. Misja heeft een bewonderenswaardig gemak in een ongemakkelijk land.

"Hij brengt de soep geroutineerd naar zijn mond. Alsof er niets is gebeurd. Maar zo is het niet."

Tijdens een soepje langs de weg merk ik pas dat er iets wezenlijks is veranderd aan zijn uiterlijk. Er ontbreekt iets. Twee vingers en een duim om precies te zijn. Hij klemt de lepel behendig met de pink en de ringvinger en brengt de soep geroutineerd naar zijn mond. Alsof er niets is gebeurd. Maar zo is het niet. De middelvinger, de wijsvinger en de duim van zijn rechterhand zijn voor de helft verdwenen. Starend naar drie stompjes vraag ik bezorgd wat er is gebeurd.

Misja grijnst alsof hij een mopje gaat vertellen. "Het was een stommiteit. Ik was vergeten dat ik het slaghoedje van een handgranaat in de tas had laten liggen. Toen ik na jaren de schuur opruimde, ritste ik de tas open, graaide blind in de spullen en voor ik er erg in had trok ik met mijn vinger aan de slagpin." Boem. De granaat gevuld met explosief materiaal ontbrak gelukkig, anders was hij er meteen geweest. Maar de kleine hoeveelheid kruit in het ontstekingsmechanisme is al voldoende om een mens te verminken of blind te maken.

"De strijd heeft aan 14.000 mensen het leven gekost. In de schaduw van het trieste cijfer lijkt elke verminking genadig."

Hij vertelt het met bravoure. "Nu denken de meisjes dat ik een scherpschutter ben geweest." Hij trekt zijn trui midden in het restaurant omhoog om een klein litteken te tonen. "Hier ging het hoedje naar binnen." Alsof het een gewone zaak is. Zo kun je het opvatten in Oekraïne. Voor een land dat al acht jaar op voet van oorlog leeft met het buurland is de aanblik van burgers die vingers, handen, armen en of benen missen inderdaad niet zo zeldzaam meer. De strijd heeft aan 14.000 mensen het leven gekost. In de schaduw van het trieste cijfer lijkt elke verminking genadig.

Oekraïne kan vuurgevaarlijk zijn. Het aantal legale vuurwapens in handen van burgers wordt op minstens 900.000 geschat. De illegale wapens in omloop kunnen oplopen tot vijf miljoen. Eén op de tien Oekraïners zou een vuurwapen in huis hebben. In het licht van de dreiging van een invasie uit Rusland wordt dit niet gezien als een probleem, integendeel. In dat geval zal uit elke hoek van de straat geschoten worden.

"Gemijmer over verloren vingers brengt ze ook niet terug."

Misja ontving het slaghoedje van een granaat als een souvenir tijdens zijn verblijf in het oorlogsgebied. Hij had er niet eens om gevraagd. "Een aardige soldaat gaf het als een presentje. Er stak geen kwaad achter." Maar wat moest hij ermee? De tas verdween de schuur in tot Misja ineens aan opruimen dacht.

"Nee het deed geen pijn. De adrenaline spoot door mijn lichaam." En nu? "Ach weet je, ik heb gelezen dat als je ineens je andere hand veel gebruikt schijnt dat goed te zijn voor de ontwikkeling van je hersenen." Dat klinkt opgeruimd. "Maar wat moet ik anders? Gemijmer over verloren vingers brengt ze ook niet terug."

Ik vraag hem of ik een foto van zijn gehavende maar fiere hand mag maken. Ineens is het gedaan met de bravoure. "Nee zeg, ben je gek of zo? Straks traceren ze mij en moet ik alsnog boeten voor illegaal bezit van een slaghoedje. Daar staan hoge straffen op." Hij zegt het met de ontwapenende glimlach van een kerstman.