Yesim Candan

Nee, geen moedertaal op school

17 december 2021 05:51

Op mijn Rotterdamse basisschool groeide ik op met voornamelijk Marokkanen, Surinamers en Kaapverdianen. In mijn klas zat nog één ander Turks kind, een jongen. Je kon maar beter niet met hem in gevecht raken, want hij was een echte worstelaar.

In totaal zat er een handjevol Turken bij ons op school. Wekelijks moesten we met dat groepje onder schooltijd naar Turkse les. De Turkse meester met een dikke snor schreef op het schoolbord het Turkse aap-noot-mies. Als we de woorden niet goed uitspraken of schreven, schreeuwde hij tegen ons. De school had behoorlijk wat bijzondere leerkrachten in dienst (zoals die ene die altijd met zijn vinger in je brood pookte als je een witte boterham mee naar school had), dus dit kon er ook nog wel bij. Ik schaamde me elke keer weer als ik uit de klas werd gehaald om naar de Turkse les te gaan.

"Hoe je de Nederlandse taal spreekt en uitspreekt, verraadt meteen waar je vandaan komt. Het is als het ware je visitekaartje."

De Turkse diaspora was zo dominant, dat ik zelfs een tijdlang met alle Turkse kinderen uit de buurt naar Turkse les moest vóórdat de school begon. Thuis sprak ik Turks met mijn ouders. We woonden boven mijn opa en oma en met hen sprak ik ook Turks. Zelf heb ik op school pas Nederlands geleerd.

Want hoe je de Nederlandse taal spreekt en uitspreekt, verraadt meteen waar je vandaan komt. Het is als het ware je visitekaartje. Als je een aardappel in de keel hebt, ben je een kakker. Praat je plat, dan ben je volks, een 'met de poten in de modder'-type. Zodra je iets fout uitspreekt, word je door zo'n 'aardappel in de keel' gecorrigeerd zoals je oude meester of juf dat vroeger deed. Omdat Nederlands niet mijn moedertaal is, heb ik moeite met het onderscheid tussen 'de' en 'het'. De moedertaal van mijn kinderen is Nederlands en zij hebben hier totaal geen moeite mee.

"Er zijn talloze kinderen die gebrekkig Nederlands spreken omdat in hun eigen omgeving alleen maar de moedertaal wordt gesproken."

In een opiniestuk in Het Parool wordt geopperd dat kinderen ook op school hun moedertaal moeten kunnen spreken. Dat zou hun prestaties bevorderen. Maar is dan niet het hek van de dam? Op school moeten alle culturen juist één taal spreken. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het hebben van een taalachterstand ook invloed heeft op de Cito-scores van een kind. Begrijpend lezen is een vak apart dat je kunt ontwikkelen als er bijvoorbeeld ook voorgelezen wordt op school en als je zelf veel leest: daardoor ontwikkelt zich je taalgebruik.

Welke taal mensen thuis spreken, moeten ze zelf weten. Thuis is privé, dat gaat niemand iets aan. Maar buiten de deur, en juist op school, moeten kinderen de Nederlandse taal spreken. Zo verbeter je het niveau van het Nederlands onder biculturele kinderen. Er zijn talloze kinderen die gebrekkig Nederlands spreken omdat in hun eigen omgeving alleen maar de moedertaal wordt gesproken. Vooral in achterstandswijken is het belangrijk dat deze kinderen hun kansen in de maatschappij vergroten door een goede beheersing van de Nederlandse taal. Als ze op school hun moedertaal mogen spreken, verkleinen we juist hun kansen in het leven.

Yesim lanceerde de term 'bicultureel' in de Nederlandse taal als alternatief voor 'allochtoon' en vindt een tweede cultuur een kracht en een meerwaarde voor het bedrijfsleven.