Jos Heymans

Rekeningrijden, de VVD weet dat het er toch niet van komt

11 december 2021 06:18

Terwijl de vaderlandse pers vrijdag dacht voor het laatst te hoeven wachten voor het Logement, de plek op het Plein waar de formatie sinds de sluiting van het Binnenhof naartoe is verhuisd, kwam ChristenUnie-onderhandelaar Gert Jan Segers met de ontluisterende mededeling dat de formatie toch nog iets langer zou duren. De voorspelde afronding op vrijdag zou weleens maandag of dinsdag kunnen worden. Die paar dagen kunnen er nog wel bij, bij de 265 die afgelopen week werd bereikt.

Ondertussen sijpelde het nieuws over wat het regeerakkoord te bieden zal hebben, verder door. De grote potten geld voor klimaat en woningbouw, tot de nok gevuld met miljarden euro’s, hadden ons al bereikt, evenals de plannen om de kinderopvang zo goed als gratis te maken. Die vermaledijde toeslag die het kabinet begin dit jaar ten val bracht, kan worden afgeschaft. Het is te hopen dat er meer toeslagen worden afgeschaft in ruil voor verlaging van uitgaven. De Belastingdienst is er om geld te innen, in uitgeven zijn ze nooit erg goed geweest.

'Een extra belasting voor weggebruikers. Het onderwerp houdt de politiek al meer dan vijfentwintig jaar bezig.'

Ook gaan er miljarden euro’s naar het onderwijs, waarmee de verkiezingswinst van D66 in klare munt is uitbetaald. Vrijdag kwam daar het zoveelste onderzoek naar de invoering van rekeningrijden bij, een extra belasting voor weggebruikers. Het onderwerp houdt de politiek al meer dan vijfentwintig jaar bezig. In 1995 meldde premier Wim Kok dat het kabinet een akkoord had bereikt over de invoering van een vorm van rekeningrijden. Alleen VVD-minister Annemarie Jorritsma had nog wat bezwaren. Ze slaagde erin de boel op te houden; pas in Paars-2 toen PvdA-minister Tineke Netelenbos op Verkeer & Waterstaat zat, kwam er een plan. Rekeningrijden heette toen opeens tolheffing. Het kwam op hetzelfde neer en stierf eveneens een stille dood.

Voor de VVD is rekeningrijden altijd een heikel onderwerp, waarmee de partij weinig raad weet omdat het nogal gevoelig ligt in de achterban. De ene keer komen de liberalen zelf met een plan (toenmalig Kamerlid Pieter Hofstra) dat dan weer wordt afgeschoten door fractievoorzitter Jozias van Aartsen. De andere keer, in 2006, verschijnt het voorstel zowaar in het VVD-verkiezingsprogramma, maar wordt onderuitgehaald door Kamerlid Paul de Krom die rekeningrijden 'een illusie' noemt. En in 2019 oppert fractievoorzitter Klaas Dijkhoff de invoering van een vorm van rekeningrijden, dat hij vervolgens zelf weer intrekt.

'Onder Dijkhoff was rekeningrijden vooral bedoeld om de bezitter van een elektrische auto meer te laten betalen'

Wat ook niet helpt, is de steeds wisselende definitie van rekeningrijden. Aanvankelijk was het een manier om extra belasting te heffen op het gebruik van de auto in de spits, alleen dan zou je die belasting moeten betalen. Later heette het een kilometerbeprijzing, een belasting om niet het bezit van de auto te belasten maar het gebruik ervan, ongeacht de tijd waarop je rijdt. Dat zou leiden tot een efficiënter gebruik van de weg, was toen de redenering.

Onder Dijkhoff was rekeningrijden vooral bedoeld om de bezitter van een elektrische auto meer te laten betalen; benzine wordt immers een stuk zwaarder belast dan stroom wat de gebruiker van de elektrische auto een groot financieel voordeel geeft. In de nieuwe plannen zou de extra heffing voor alle automobilisten gelden, of ze nu op benzine, olie, gas of op stroom rijden.

Voor de weggebruikers die rekeningrijden als een bedreiging zien en een aanslag op hun portemonnee, is er de geruststellende gedachte dat de invoering nog wel even op zich zal laten wachten. In de komende kabinetsperiode gaat het niet gebeuren; op z’n vroegst in 2026. Als het er al van komt. Daarom was het voor de VVD ook niet moeilijk om in te stemmen.

Voor de liberalen is rekeningrijden nog altijd een illusie.