Jos Heymans

Rutte zoekt nieuw elan, maar niet bij zichzelf

04 december 2021 06:08

Nu de kabinetsformatie zowaar in de laatste fase terecht lijkt te komen, beginnen her en der mensen nerveus te worden. 'Als ik maar niet word overgeslagen' – het is de angstdroom van elke minister-in-spe die meent dat het de hoogste tijd is voor een plek in het kabinet. Het heeft al lang genoeg geduurd. En nu alle betrouwbare bronnen aan ongeveer alle media hebben gemeld dat het nieuwe kabinet twintig ministers krijgt, stijgen de kansen. Twintig, dat zijn er vier meer dan nu.

Volgens dat plaatje krijgt de VVD acht ministers (twee meer dan nu), D66 zes (ook twee meer) en behouden CDA (4) en ChristenUnie (2) hun huidige aantal. Zoveel ministers hebben de kabinetten onder leiding van Mark Rutte nog nooit gehad: Rutte-1 telde er twaalf, Rutte-2 eentje meer en Rutte-3 zestien. Per kabinet loopt het op, ondanks de belofte van de VVD-leider om het aantal ministerposten juist te beperken.

Een andere belofte van Rutte moet nog worden waargemaakt. Het nieuwe kabinet moet meer elan hebben, zei Rutte vorige week op het digitale partijcongres van de VVD. Dit voornemen, gevoegd bij Sigrid Kaags verlangen naar een andere bestuurscultuur, maakt het bijna onmogelijk om met dezelfde mensen door te gaan. Want die zijn niet alleen van de oude cultuur; ze missen ook het elan dat de huidige ploeg volgens Rutte ontbeert.

"Geen kwaad woord over de inzet van Hugo de Jonge, maar hij is beschadigd door de vele steken die hij heeft laten vallen."

Dus kan bijvoorbeeld Hugo de Jonge blijven, ook al wil hij dat zelf dolgraag? Geen kwaad woord over zijn inzet, maar hij is beschadigd door de vele steken die hij heeft laten vallen (late vaccinaties, late boosters, een coronadashboard waar we nooit meer van hebben gehoord, de misplaatste oproep tot 'dansen met Janssen', en het onverantwoord vroeg loslaten van maatregelen als de mondkapjesplicht en het bewaren van afstand). Die staat van dienst is het CDA ook niet ontgaan en er wordt openlijk getwijfeld of De Jonge überhaupt moet terugkeren.

Als het om elan gaat, kun je ook vraagtekens plaatsen bij een herbenoeming van Wopke Hoekstra. Zijn geliefde ministerie van Financiën raakt hij sowieso kwijt aan D66. Een mooi moment om afscheid te nemen. Het CDA zou een hele nieuwe ploeg kunnen inzetten, want eerder al vertrok Ank Bijleveld en staat mondkapjeszanger Ferd Grapperhaus hetzelfde lot te wachten. Hij gooide zijn geloofwaardigheid te grabbel met zijn zwaar bekritiseerde coronabruiloft. Vier nieuwe CDA'ers met nieuw elan, dat zou Rutte wel waarderen.

Bij D66 is ook ruimte voor nieuw elan nu Wouter Koolmees de politiek verlaat en Sigrid Kaag wellicht in de Kamer blijft om de fractie te leiden. Kajsa Ollongren is in Rutte-3 niet geworden wat haar partij van haar had gehoopt. Ze schafte het referendum af, wat pijnlijk was voor de eigen achterban, slaagde er niet in de woningbouw vlot te trekken en kreeg in de Eerste Kamer een aangenomen motie van afkeuring aan haar broek, wat sinds 1875 niet meer was voorgekomen. Na haar blunder met de formatiestukken waardoor bekend raakte dat de onderhandelaars op zoek waren naar een 'functie elders' voor Pieter Omtzigt, lijkt het gedaan met Ollongren. Ook D66 kan voor nieuw elan zorgen; kwaliteit genoeg in de achterban.

"Het zou niet voor het eerst zijn dat Rutte hondstrouwe mensen aan de kant schuift omdat ze niet meer passen in zijn nieuwe visie."

Bij de ChristenUnie blijft Carola Schouten een ministeriële topper. Maar wie naast haar de tweede minister wordt, is onduidelijk. Een terugkeer van oud-minister André Rouvoet, nu baas van de prikkende en testende GGD'ers, wordt in christelijke kring niet uitgesloten.

Bij de VVD kan het bijna alle kanten op. Rutte blijft premier als onbetwist leider van de partij, waar geen teken van onvrede valt te bespeuren. Maar dan wordt het gissen en is niemand van de huidige ploeg zeker van zijn post. Er zijn nog zeven plekken te vergeven en als de beoogd premier werkelijk voor nieuw elan gaat, voor een kabinet met een andere uitstraling, dan ligt hier – mits hij zelf ook verandert – zijn kans. Het zou niet voor het eerst zijn dat Rutte hondstrouwe mensen aan de kant schuift omdat ze niet meer passen in zijn nieuwe visie.

Het getuigt in ieder geval niet van nieuw elan als straks de corona-persconferenties nog steeds door Rutte en De Jonge worden gegeven.