Jos Heymans

Dan toch maar weer naar de stembus?

11 september 2021 06:24

VVD'er Johan Remkes kan een hoop problemen oplossen; dat heeft hij als Commissaris van de Koning(in) in Noord-Holland, als tijdelijke burgemeester van Den Haag en als waarnemend gouverneur in Limburg meer dan eens aangetoond. Maar als je op je eerste werkdag als informateur al twijfel zaait of je de klus kunt klaren, dan lijken de vooruitzichten niet erg gunstig. Tijdens zijn hernieuwde kennismaking met de parlementaire pers benadrukte hij meteen, dat niet Remkes maar de partijen een kabinet moeten formeren; hij is slechts de procesbegeleider. En als hij in oktober nog geen vorderingen heeft gezien, dan is hij er snel klaar mee. Geduld is geen eigenschap waarmee Remkes rijkelijk is toegerust.

De woorden van de informateur klonken niet optimistisch, ook al voegde hij eraan toe dat hij ervanuit gaat dat de partijen aan de formatietafel hun verantwoordelijkheid zullen nemen. Maar dat was meer een waarschuwing aan Mark Rutte en Sigrid Kaag: haal het niet nog een keer in je hoofd om je poot stijf te houden, stap over je eigen schaduw heen, neem je verantwoordelijkheid en ga aan de slag.

'Ze ging tekeer tegen de leiderschapsstijl van Rutte, zoals Hans Wiegel in zijn beste dagen Joop den Uyl de oren waste.'

Daar leek Kaag twee dagen eerder niet toe bereid. De D66-leider die zo graag een andere bestuurscultuur wil, gaf daar maandag in haar lezing op geen enkele manier blijk van. Ze ging tekeer tegen de leiderschapsstijl van Rutte, zoals Hans Wiegel in zijn beste dagen Joop den Uyl de oren waste. Het scheelde niet veel of ze had, net als in april, Rutte opnieuw de wacht aangezegd.

Haar speech was in ieder geval geen poging tot verzoening, niet gericht op een toekomstige politieke samenwerking. Bij D66 hielden ze er rekening mee dat de lezing misschien verkeerd kon vallen. De spin was snel opgezet: verbazing over de commotie, want, zei de fractiewoordvoerder, ze heeft niets nieuws gezegd. Een kwartier later gebruikte Rob Jetten in een debat met Lilian Marijnissen exact dezelfde woorden om de ophef de kop in te drukken.

Kaag en Rutte moeten samen de volgende ronde van de formatie in, de zoveelste poging tot onderhandelen die niet wéér mag mislukken. Zo'n veeg uit de pan helpt dan niet om de relatie tussen de twee te verbeteren. Kaag vergat bovendien haar eigen rol in het formatiedrama te belichten, alsof ze er niet bij was. Ze sprak als een buitenstaander die met verbazing aanschouwt wat er in de Stadhouderskamer gebeurt. Bij de VVD begrijpen ze niet wat Kaag met haar tirade beoogde. Een nieuw kabinet komt er niet door dichterbij.

'Het is maar de vraag of nieuwe verkiezingen de impasse kunnen doorbreken. Wie naar de peilingen kijkt, ziet weinig verschuivingen in het krachtenveld.'

Wat wel dichterbij komt, is de discussie of nieuwe verkiezingen een uitkomst bieden. Geert Wilders vraagt er al maanden om. Gert-Jan Segers, voorman van de ChristenUnie, voelde er tot voor kort niets voor maar sluit het nu niet meer uit. Als Remkes er niet in slaagt VVD, D66 en CDA aan het onderhandelen te krijgen, in welke combinatie dan ook, dan is een nieuwe stembusgang in zijn ogen de enig overgebleven optie. Het is maar de vraag of nieuwe verkiezingen de impasse kunnen doorbreken. Wie naar de peilingen kijkt, ziet weinig verschuivingen in het krachtenveld. De VVD staat nu op winst, D66 op verlies. Maar het totale plaatje toont nog geen logische combinaties voor een regering die anders is dan de huidige combinaties.

Zolang aan de rechter zijde PVV en Forum voor Democratie van regeringsdeelname blijven uitgesloten, VVD en CDA gebroederlijk de combinatie PvdA/GroenLinks blokkeren en D66 niet in zee wil met de ChristenUnie brengen nieuwe verkiezingen geen oplossing. Dus toch maar over de eigen schaduw heen springen, zoals Remkes wil.