Yesim Candan

Voor straf urine drinken

10 september 2021 06:04

Een jongen die een glas urine moet drinken. Een stevig meisje dat in het openbaar te kakken wordt gezet. Een jongen die moet speechen en dan door de hele groep wordt uitgescholden en belachelijk gemaakt.

Het zijn dit soort vernederingen die eerstejaars bij aanvang van het studiejaar moeten ondergaan om bij sommige studentenverenigingen te mogen horen. Om één van de happy few te zijn. Want een ontgroeningsritueel is er puur voor de elite. Je moet het hebben meegemaakt, zeg maar.

"Hij werd in 2018 gedwongen urenlang in een put met ijskoud water te zitten en liters visolie en alcohol te drinken."

Qua ethiek wordt tijdens de rituelen geregeld een grens overschreden. Eén van de bekendste voorbeelden dateert uit 1962. Zo'n tweehonderd kaalgeschoren jongens zaten hutjemutje op de zolder van de sociëteit van het Amsterdams Studenten Corps toen ineens iemand riep: "En nu gaan we Dachautje spelen!" Dit was nog geen twee decennia na de Tweede Wereldoorlog.

Drie jaar later was er de beruchte roetkapaffaire: tijdens het ontgroeningsritueel van het Utrechtse studentengezelschap Tres liep het uit de hand. De aspirant-leden kregen een roetkap op, waarin telkens werd geblazen om een verstikkende roetwolk te veroorzaken. Alleen werd er een verkeerd soort roetkap gebruikt, met als gevolg dat twee studenten bewusteloos raakten en één van hen zelfs overleed.

Het allerergst vind ik het verhaal van Sanda Dia, een jongen uit België. Hij werd in 2018 gedwongen urenlang in een put met ijskoud water te zitten en liters visolie en alcohol te drinken. Dit kostte hem uiteindelijk zijn leven – zijn organen begaven het.

"Het gevaar is dat door die gezamenlijke vernedering een soort sektementaliteit ontstaat. Je gaat je meer dan een ander voelen."

De vraag waarom je jezelf in hemelsnaam zo laat behandelen, is een psychologische. Juist die vernederende opdrachten hebben een averechts effect, volgens Liesbeth Mann. Ze promoveerde aan de UvA op het onderwerp 'vernedering' in relatie tot ontgroeningen. "Als je in je eentje vernederd wordt, is het erger dan als je dat als groep ondergaat", zei ze daarover in een uitzending van het tv-programma Andere Tijden.

Het gevaar is dat door die gezamenlijke vernedering een soort sektementaliteit ontstaat. Je gaat je meer dan een ander voelen. Verheven. Uiteindelijk is macht iets waar we ons (bijna) allemaal door verliezen. Dat doet ook denken aan het beruchte Stanford-gevangenisexperiment, een psychologisch experiment uit 1971. De studenten werden willekeurig in twee groepen verdeeld; een gevangenengroep en een bewakersgroep. Wat bleek: de studenten begonnen zich naar hun rol te gedragen – gevangenen werden onderdanig, bewakers misbruikten hun macht.

"Het is goed als leden van die zogenaamde elite, die denken bevoorrecht te zijn omdat alleen zij dit hebben meegemaakt, eens een toontje lager gaan zingen."

Zouden universiteiten de guts hebben om alle banden met studentenverenigingen te breken als hun ontgroeningen – lees: vernederingen – op deze voet doorgaan? Zoals de Universiteit Utrecht in 2002 deed, toen het de banden met de vereniging Veritas verbrak en zelfs de subsidie stopzette.

Onderwijsinstellingen kunnen een leidende rol hierin spelen. Sowieso is het goed als leden van die zogenaamde elite, die denken bevoorrecht te zijn omdat alleen zij dit hebben meegemaakt, eens een toontje lager gaan zingen. Dit zijn namelijk dezelfde mensen die in de corporate wereld werken en denken dat ze nog steeds in hun studententijd zitten en verheven zijn boven anderen.

Ook dit moet veranderen. Maar laten we dan beginnen bij waar dit allemaal begon: hun ontgroening.

Yesim lanceerde de term 'bicultureel' in de Nederlandse taal als alternatief voor 'allochtoon' en vindt een tweede cultuur een kracht en een meerwaarde voor het bedrijfsleven.