Saskia Houttuin

Een wereld zonder malaria

05 september 2021 06:04

Ik was nog jong toen ik voor het eerst over malaria hoorde. Mijn opa, die in Algerije opgroeide, vertelde hoe hij als jongetje een keer zó ziek was geworden dat hij soms nog steeds nachtmerries had over de koortsdromen van die tijd. Zijn verhaal maakte veel indruk. En nu woon ik zelf op een continent waar malaria, een infectieziekte die wordt veroorzaakt door parasieten via een muggenbeet, veel voorkomt.

Het grote voordeel van Nairobi, mijn standplaats, is dat de stad zo hoog ligt dat de malariamug daar weliswaar voorkomt, maar de parasiet zich niet ontwikkelt. Mijn huisarts drukte me op het hart om gedurende mijn zwangerschap alle risicogebieden te vermijden. Gevolg: ik zit veel thuis - erg frustrerend voor deze correspondent.

Een wetenschapper in Burkina Faso doet onderzoek naar de malariamug Een wetenschapper in Burkina Faso doet onderzoek naar de malariamug

In 2019 overleden wereldwijd 409.000 mensen aan malaria, het merendeel van de slachtoffers kinderen jonger dan vijf jaar. Dat cijfer is al een aantal jaar min of meer hetzelfde, zo valt te lezen in het World Malaria Report van de Wereldgezondheidsorganisatie. In Afrika neemt het aantal besmettingen juist toe.

In datzelfde rapport wordt gewaarschuwd voor de gevolgen van het coronavirus op de bestrijding van malaria. Want terwijl het virus wereldwijd om zich heen greep, raakte de aandacht voor de muggenziekte op de achtergrond.

Tussen de puinhopen van de coronapandemie gloort een sprankje hoop

Gezondheidsfaciliteiten konden hun werk niet goed doen, en bovendien werd mensen in eerste instantie aangeraden om bij klachten zoals koorts thuis te blijven. Iets wat je juist niet moet doen bij malaria: dan is het juist heel belangrijk dat je zo snel mogelijk medicijnen krijgt. Wat voor invloed dat heeft gehad op het aantal malariabesmettingen en -doden, is nog niet bekend.

Toch gloort tussen de puinhopen van de coronapandemie een sprankje hoop. Uit een eerste studie blijkt een nieuw malariavaccin bijzonder goed aan te slaan bij 450 kinderen die in Burkina Faso het vaccin kregen toegediend. Na een jaar blijkt een hoge dosis voor 77 procent effectief. Een ongeëvenaard resultaat.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Grote doorbraak' in strijd tegen malaria: nieuw vaccin ontdekt

Toevallig wordt in datzelfde land ook onderzoek gedaan naar een andere vorm van malariabestrijding: de inzet van genetische modificatie. Een team Nederlandse journalisten deed twee jaar geleden uitgebreid verslag over wetenschappers die het DNA-van de malariamug zodanig veranderen dat nieuwe muggen alleen nog maar zonen kunnen krijgen. De vrouwtjes, de muggen die steken en de ziekte verspreiden, sterven zo langzaamaan uit.

Malariamuggen vangen in Burkina Faso Malariamuggen vangen in Burkina Faso

En dan zijn er nog talloze andere uitvindingen die regelmatig opduiken, van muggenzwermen traceren met drones tot speciale ventilatoren die insecticide verspreiden. 

Het geeft hoop, maar je kunt je afvragen wat er nodig is om de ziekte voorgoed de wereld uit te helpen. Zeker in tijden van corona, nu blijkt hoe snel de medische wetenschap te werk kan gaan bij grote nood. Wat als malaria een Europees of Noord-Amerikaans probleem was geweest? Dan was de ziekte misschien wel al lang uitgeroeid.