Olaf Koens

Overdag schuilen en 's nachts lopen

23 augustus 2021 16:12

Wanneer de zon hoog aan de hemel staat weten de vluchtelingen dat ze moeten schuilen. Voor mensen die kwaad willen, voor de politie en voor de koperen ploert hoog in de lucht die hun tocht al veertig dagen geselt. In de warmste uren van de dag zie je de vluchtelingen schuilen onder bruggen en viaducten. 

Een man vertelt hoe hij uit Afghanistan is gevlucht met zijn vrouw en twee dochters nadat de taliban zijn broer hadden onthoofd. Hij laat het filmpje op zijn telefoon zien. Ik kijk de andere kant op. "Als jij gezien zou hebben wat ik heb gezien, dat was jij nog eerder gevlucht dan ik", zegt hij. Dan pakt hij een stapel verfomfaaid papier uit zijn broekzak. Ik zie vaag de contouren van Atatürk, het zijn kleurenkopieën van Turkse bankbiljetten. "Ik heb het bewaard zodat ik het iemand nog eens kon laten zien", zegt de man. "Dit is alles wat ik heb. Ik heb mijn laatste geld gewisseld en ik heb er nep-geld voor teruggekregen."

Misbruik maken van de meest kwetsbare mensen, op de meest kwetsbare momenten. Hoe langer de route die vluchtelingen afleggen, hoe erger het wordt.

Afghaanse vluchtelingen in Turkije zijn uitgeleverd aan mensensmokkelaars. Ze worden tegen astronomische bedragen in schoolbusjes gestopt en bij een heuvel niet ver van de Iraanse grens de auto uitgetrapt. "Kijk, daar – achter die heuvel – daar ligt Istanbul", zeggen de smokkelaars. Istanbul ligt ruim duizend kilometer verderop. 

Misbruik maken van de meest kwetsbare mensen, op de meest kwetsbare momenten. Hoe langer de route die vluchtelingen afleggen, hoe erger het wordt. In Istanbul is een groep Syriërs eens op de boot naar Italië gezet door mensensmokkelaars, een gigantisch grote, witgele veerpont. "Maak je geen zorgen, niemand zal om je paspoort vragen, dat hebben wij geregeld", klonk het. Misschien hebben de Syriërs nog verbaasd afgevraagd waarom bijna niemand bagage mee zou nemen naar Italië. Een uur later meerde de boot aan bij de Prinseneilanden. Het bleek de veerpont te zijn, de vluchtelingen hadden duizenden euro's betaald voor een tocht van een uur voor nog geen twee euro. 

Voorzichtig leg ik uit dat Frankrijk nog duizenden kilometers verder is. De jongens halen de schouders op. Overdag schuilen ze, 's nachts lopen ze.

In Rusland las ik een paar jaar geleden over een tweetal criminelen dat Afghaanse, Syrische en andere migranten beloofde naar Finland over te zetten. Ze namen de mensen mee diep de velden in, waar speciaal voor de gelegenheid een groot hek was opgetrokken. De smokkelaars hadden er alvast een gat ingeknipt. "Hup, doorlopen! Je bent er al!" In werkelijkheid bleek Finland vijftig kilometer verder. 

Diep in de nacht, aan de Turks-Griekse grens, kom ik een groep jonge Afghaanse jongens tegen, sommigen amper zestien. "Broer, daar aan de andere kant – dat is Frankrijk toch? Daar wil ik heen. Hoe is het daar?" Voorzichtig leg ik uit dat Frankrijk nog duizenden kilometers verder is. De jongens halen de schouders op. Overdag schuilen ze, 's nachts lopen ze. Ze zijn al tientallen keren beroofd, afgezet, belazerd, misbruikt en geslagen. Ze hebben niets meer te verliezen. 

Olaf Koens (1985) is correspondent voor RTL Nieuws in het Midden-Oosten, met als standplaats Istanbul. Na zijn studie filosofie ging hij in 2007 als correspondent aan de slag in Moskou. In 2015 werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar. Hij schreef de boeken 'Koorddansen in de Kaukasus', 'Oorlog en kermis' en 'Paarden vliegen businessclass'.