Jos Heymans

Hoe PvdA en GroenLinks met alle geweld willen regeren

21 augustus 2021 06:19

Partij van de Arbeid en GroenLinks gaan iets doen waar al tientallen jaren over gesoebat wordt maar wat nooit van de grond kwam: als één team, één fractie onderhandelen over de formatie van een nieuw kabinet. Zover zijn de twee partijen nooit gekomen. Praten over samenwerken onder het genot van een kopje thee, verder kwamen Wouter Bos, Job Cohen, Diederik Samsom (namens de PvdA) en Femke Halsema, Jolanda Sap en Jesse Klaver (namens GL) nooit. Altijd spatte iets van een voorzichtige samenwerking bij voorbaat uit elkaar, omdat met name de PvdA de deur open wilde houden naar VVD en CDA.

Of de deur nu wel openblijft? VVD en CDA zijn nog altijd niet gecharmeerd van een links blok, dat met zeventien zetels in de Tweede Kamer een machtspositie kan innemen. Zolang liberalen en christendemocraten samenwerking met rechtse partijen als PVV en Forum voor Democratie uitsluiten, zijn ze voor een meerderheidskabinet aangewezen op een linkse partner. Maar één is genoeg; bij twee is er sprake van een linkse wolk en daar hebben Mark Rutte en Wopke Hoekstra geen trek in. Dat standpunt is niet veranderd, zegt de VVD over de beoogde fractiefusie van PvdA en GL. Het zijn en blijven voor VVD en CDA twee linkse partijen, één teveel voor een beoogd kabinet Rutte-4.

'Van echt onderhandelen is het nog niet gekomen; het was dus tot nu toe niet zo lastig om aan elkaar geklampt te blijven.'

Het is trouwens de vraag hoe lang die innige samenwerking tussen de fracties van Lilianne Ploumen en Jesse Klaver standhoudt. Het is best bijzonder dat dat nu al bijna een halfjaar goed gaat, zonder openlijke ruzies of meningsverschillen. Maar van echt onderhandelen is het nog niet gekomen; het was dus tot nu toe niet zo lastig om aan elkaar geklampt te blijven. Dat kan anders worden, als in detail over onderwerpen moet worden onderhandeld. PvdA en GroenLinks zijn het op veel punten eens, maar niet op alle.

De PvdA zal zich als arbeiderspartij vooral inzetten voor de zwakkeren in de samenleving; de hoger opgeleide GroenLinksers geven prioriteit aan een groenere maatschappij waarin klimaat en duurzaamheid een hoofdrol spelen. VVD en CDA zullen met die wetenschap blijven proberen de twee uit elkaar te spelen en een van de twee van de formatietafel te lozen.

Door de fractiefusie staan VVD en CDA voor het blok, omdat het alternatief – doorgaan met de oude coalitie, dus met de ChristenUnie – voor D66 een no go is. Zonder PvdA/GL is er geen meerderheidskabinet te formeren.  Maar hoe gaat het linkse blok de onderhandelingen voeren? Rutte is de hoofdonderhandelaar voor de VVD met Sophie Hermans als assistent, Sigrid Kaag voor D66 met hulp van Rob Jetten en bij het CDA onderhandelt Wopke Hoekstra met als steunpilaar Pieter Heerma.

'Werkende weg. Die uitdrukking is ooit, in 1989, gebruikt door oud-premier Ruud Lubbers.'

Maar wie wordt de hoofdonderhandelaar bij de linkse fusiefractie? Lilianne Ploumen omdat ze één zetel meer heeft dan GroenLinks? Of Jesse Klaver die al jaren gewend is de leiding te nemen en geen tassendrager wil zijn? Dat kan nog wel een dingetje worden, ook al zullen Ploumen en Klaver dat bij hoog en laag ontkennen.

Alle bezwaren tegen de fractiefusie wuiven Ploumen en Klaver weg. Ze zien geen problemen. Werkende weg, zo zeiden de twee vrijdag, zullen zaken worden gerealiseerd. De uitdrukking is ooit, in 1989, gebruikt door oud-premier Ruud Lubbers, die daarmee D66 uit de formatie Lubbers-3 wilde weren. Werkende weg zou hij dat doen. En dat deed hij ook. Zo kan het ook zomaar gaan met de kabinetsambities van PvdA en GroenLinks.

Want wat de toekomst van het linkse blok in ieder geval onzeker maakt, is de duur van de fractiefusie. Die geldt volgens Ploumen en Klaver voor de formatie, niet langer. Daarna gaan PvdA en GroenLinks, al of niet als coalitiepartner, weer hun eigen gang. Dat is geen basis voor een stabiel kabinet, waarnaar Rutte en Kaag streven. Dat zou ook D66 zorgen moeten baren.