Saskia Houttuin

Schoolexamens vanuit het kraambed

22 augustus 2021 06:07

Van de eerste keer kan je niet zwanger worden, had haar vriendje beloofd. Het was het voorjaar van 2020 en Tills was veertien jaar oud en verliefd. Bovendien had ze door het coronavirus opeens zeeën van tijd: sinds half maart waren alle scholen in Kenia gesloten.

In september ontmoette ik Tills voor het eerst in haar kleine woning in Kariobangi, een wijk in het oosten van Nairobi. De verkering was toen allang uit. Toen hij hoorde dat zijn jonge vriendin in verwachting was geraakt, had hij de benen genomen.

Ik maakte toen deze reportage:

Samen met haar moeder Emma besloot Tills hoe de toekomst er vanaf nu uit zou zien: ze zou thuis blijven om op de baby te passen. Eindexamens, studeren, carrière maken – het zat er niet meer in.

Pas toen ik er op ging letten, zag ik in Nairobi plots overal zwangere tienermeisjes. Niet toevallig, zeggen deskundigen: door de schoolsluiting zou het aantal tienerzwangerschappen in het land enorm zijn toegenomen.

Van dit soort krantenberichten, over schoolmeisjes die examen doen vanuit het kraambed, kijkt niemand meer op:

Artikel uit Keniaanse krant Nation Artikel uit Keniaanse krant Nation

Toch zijn deze eindexamenkandidaten de uitzondering. De meeste zwangere schoolmeisjes keren niet meer terug naar school. Alleen al buiten coronatijd zouden meer dan 13.000 leerlingen per jaar om die reden het onderwijs verlaten.

In Kariobangi zou het aantal tienerzwangerschappen zijn verviervoudigd.

In hoeverre dat aantal nu is toegenomen, is alleen niet te onderbouwen met landelijke data. Met een beetje geluk vind je plaatselijke cijfers, zoals in Kariobangi: daar zou het aantal tienerzwangerschappen zijn verviervoudigd.

Na mijn eerste ontmoeting met Tills heb ik me vaak afgevraagd hoe het mogelijk is dat zoveel meisjes zich in de luren hebben laten leggen. "Verveling", zei een buurtwerker. "Gebrek aan voorlichting," noemde een arts. In zijn kleine apotheek kan je gratis condooms halen, op de verpakking prijkt het logo van de Keniaanse overheid - maar jongeren kloppen zelden bij hem aan.

Ik zag dat uitgerekend vaak ouders verantwoordelijk zijn voor de schooluitval van hun dochters.

De belangrijkste oorzaak lijkt in Nairobi het gebrek aan ouderlijk toezicht. Maar toen ik diezelfde maand door de noordelijke provincie Samburu reisde, zag ik dat uitgerekend vaak ouders verantwoordelijk zijn voor de schooluitval van hun dochters.

In het droge noorden, waar de semi-nomadische Samburu leven, luidde de lockdown het trouwseizoen in. Kindhuwelijken zijn in Kenia eigenlijk verboden, maar die regels worden vaak niet nageleefd. En controleren is erg lastig.

De 15-jarige Cate woonde sinds kort bij haar zus Raisah in het stadje Wamba. Ze was weggelopen van huis, van haar eigen vader. Vanaf het moment dat de schooldeuren sloten wilde hij dat ze zou worden besneden en uiteindelijk zou trouwen. Samen met haar zus spaarde ze om terug naar school te kunnen; haar enige uitweg uit een leven dat ze niet wilde.

Tills, Emma en baby Trevil Tills, Emma en baby Trevil

Honderden kilometers verderop, in Nairobi, zei Tills vrijwel hetzelfde: zonder school, geen toekomst. Gelukkig was haar moeder Emma, na wat overredingskracht van buurtwerkers, het daar mee eens. Zij regelde een nieuwe baan en mag nu haar kleinzoon Trevil naar werk meenemen. 

Haar dochter Tills stuurde ze naar een kostschool voor meisjes, een eindje buiten Nairobi. Ver weg van jongens.