Jeroen Akkermans

Stan Storimans: gerechtigheid in ademnood

12 augustus 2021 08:32

Wie gerechtigheid zoekt moet over een lange adem beschikken. Het klinkt als een waarschuwing, alsof het loket van recht en waarheid alleen op vrijdag de dertiende is geopend. We blijven het proberen.

Vandaag is het precies dertien jaar geleden dat RTL Nieuws-cameraman Stan Storimans is omgebracht. Ja, al dertien jaar duurt de strijd om enige vorm van gerechtigheid. Ik had gehoopt dat we dit jaar eindelijk een stap vooruit hadden kunnen zetten, maar onlangs zijn we vlakbij het loket gestruikeld. 

Stan Storimans. Stan Storimans.

Ter herinnering: Stan en ik reizen in de zomer van 2008 naar Georgië om verslag te doen van de oorlog tegen Rusland. Door de overmacht van Rusland is de strijd in vijf dagen beslist. De Georgische stad Gori, ruim 20 kilometer achter het front, is geëvacueerd uit angst voor een invasie van het Russische leger. Op de laatste dag van de oorlog maken Stan en ik een reportage over de achterblijvers in de ontruimde stad.

Een uur voordat het voorlopige vredesbestand tussen Rusland en Georgië is getekend, wordt vanaf Russisch grondgebied een Iskander-raket op het hart van de lege stad afgevuurd, zonder een militair doel in de wijde omtrek. De clusterbomlading explodeert op het Stalin-plein in Gori. Naast Stan worden elf Georgische burgers in een orkaan van duizenden kogeltjes en scherfjes gedood. We staan vlak bij elkaar, maar ik kom er met lichte verwondingen vanaf. Onze Israëlische collega Tsadok Yechezkeli wordt doorzeefd maar overleeft ternauwernood.   

"Binnen een paar uur na de lancering volgt een officiële ontkenning van Moskou. Sindsdien houden de Russen vol dat zij niets met de dood van Stan te maken hebben."

Misdaden aan het front zijn moeilijk te bewijzen, maar in dit geval laat de identiteit van de daders zich snel achterhalen. Resten van het moordwapen liggen verspreid over de plaats delict. In 2008 beschikken alleen de Russische strijdkrachten over de moderne Iskander-raket. Bewakingscamera's hebben de inslag vastgelegd. Onderzoek van Human Rights Watch en de Nederlandse regering legt de verantwoordelijkheid bij Moskou. Mijn eigen onderzoek concludeert dat het 630ste Iskander Training Raket Bataljon verantwoordelijk is voor de lancering.

Maar binnen een paar uur na de lancering volgt een officiële ontkenning van Moskou. Sindsdien houden de Russen vol dat zij niets met de dood van Stan te maken hebben. In 2009, tijdens een officieel bezoek aan Nederland, laat de toenmalige Russische president Medvedev zich laatdunkend uit over de conclusies van het onderzoek van de Nederlandse regering. Hij kondigt een tegenonderzoek aan om alles recht te zetten. Maar afgezien van wat verdwaalde vragen, komen de Russen hun belofte niet na. In 2013 is president Poetin er klaar mee. Tijdens een persoonlijk onderhoud in Sint-Petersburg zegt hij premier Rutte dat het boek Storimans gesloten is.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

De dood van Stan, een uur te vroeg

De Georgische nabestaanden, de vrouw en de twee kinderen van Stan, Tsadok, mijn collega's van RTL Nieuws en ik vinden niet dat het aan een Russische president is om de juridische strijd af te serveren. Alleen een rechter kan hem ter verantwoording roepen. We wachten op een uitspraak van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg en het Internationale Strafhof in Den Haag. Al járen.  

Maar de ervaring leert dat de rechter er uiteindelijk meestal niet aan te pas komt. Straffeloosheid onder oorlogsmisdadigers is de regel.

Begin dit jaar rekenen we op een doorbraak in het juridische steekspel bij het mensenrechtenhof in Straatsburg. Wij zijn hier zelf nog altijd niet aan de beurt, maar er is wel een uitspraak in een verwante rechtszaak tussen Georgië en Rusland. In deze 'paraplu-zaak' is ook de fatale aanval op twaalf burgers in Gori uitgebreid aan de orde geweest. Maar na al die jaren weigert het Hof uitspraak te doen over schendingen van mensenrechten tijdens de 'actieve fase' van de oorlog. Het is voor ons een fikse tegenvaller.

"Rusland trekt een lange neus naar het Hof, de nabestaanden, de Nederlandse regering en uiteindelijk ook naar mij persoonlijk."

De dood van Stan valt net buiten het juridische raamwerk van het Hof, omdat hij een uurtje vóór het ingaan van een bestand is omgebracht. Net te vroeg, pech gehad. Het Hof heeft voor ons misschien nog een achterdeurtje, de kansen bij het Strafhof in Den Haag zijn nog kleiner. Conclusie is dat de ontkenning van Rusland over betrokkenheid bij de dood van Stan voorlopig onaangeroerd blijft.

Je gelooft het niet. In 2018, tijdens een openbare hoorzitting van het Hof, beweert de Britse advocaat van de Russische delegatie nog dat er sprake is van een samenzwering. Hij levert geen enkel bewijs, de Brit steekt alleen zijn natte vinger in de lucht. De aangetroffen bewijsstukken van de Iskander raket zouden met behulp van de Amerikanen op het testterrein in Zuid-Rusland gestolen kunnen zijn. In een geheime operatie kunnen die vervolgens duizenden kilometers verderop op het Stalinplein zijn geplant. Alles om Moskou erin te luizen.

Deze uitleg is wel zo krankzinnig dat het vernederend is. Rusland trekt een lange neus naar het Hof, de nabestaanden, de Nederlandse regering en uiteindelijk ook naar mij persoonlijk. Want de advocaat beweert in de rechtszaal dat de heer Akkermans in zijn onderzoek de kogelgaatjes in de taxi erbij verzonnen moet hebben. Hij maakt van de clusterbom fake news en tovert een mortiergranaat uit de hoed. Hij durft zelfs te suggereren dat er met het lichaam van Stan is gerommeld. Ik kan dit niet op me laten zitten, maar wat nu?

Het is stikken, slikken of bikken. Want of ik ga eraan onderdoor, of ik haal mijn schouders op of we bikken net zo lang op de schil van leugens tot we een rechter vinden die een vonnis over verantwoordelijkheid voor de dood van twaalf burgers uitspreekt. Ik zie voorlopig geen andere optie dan die van de lange adem en zo denken de nabestaanden en Tsadok er ook over. Bevlogen juristen en RTL Nieuws steunen ons hierin net als, zij het schoorvoetend, de Nederlandse regering.

Achter de schermen is een tegenzet al in de maak. Advocaten van Rusland hebben nog een juridisch appeltje met mij te schillen. Ze hebben al bewezen er geen moeite mee te hebben om het op de man te spelen. Ik ben dus op mijn hoede, maar ik laat me niet intimideren. Elk jaar komt vrijdag de dertiende weer langs. We hebben nog een paar ijzers in het vuur staan, Stan.