Saskia Houttuin

'Explosief'

08 augustus 2021 06:24

De verzengende hitte van Niger zal ik niet snel vergeten. Veertien uur hadden we er over gedaan om vanuit de hoofdstad het dorp Jan Kalgo te bereiken. Een plaatsje zo klein dat je het niet kan vinden op Google Maps. In deze regio, zo was me verteld, kregen vrouwen gemiddeld de meeste kinderen ter wereld: zo rond de tien. Het gemiddelde ligt in Niger op 7,4.

Een horrorscenario voor onze toekomst, als ik sommige stemmen in Nederland mag geloven. Koppen als 'Afrikaanse bevolking explodeert, verwacht meer vluchtelingen' (NRC), 'Stop de bevolkingsexplosie in Afrika' (Telegraaf) en 'Explosieve groei in wereldsteden' (RTL) passeren regelmatig de revue.

Ik vraag me af of we het woord explosie hadden gebruikt als het over onszelf was gegaan.

Ik vraag me af of we het woord explosie hadden gebruikt als het over onszelf was gegaan. Want terwijl de Europese bevolking krimpt, neemt de groei in een ander continent hard toe: in Afrika ten zuiden van de Sahara wonen over 30 jaar twee keer zo veel mensen, voorspellen de Verenigde Naties.

In zekere zin is dat goed nieuws: in veel landen in Afrika komt kindersterfte - het overlijden van kinderen onder de vijf jaar - gelukkig steeds minder vaak voor.

Maar wat ook speelt is dat er nog altijd heel veel kinderen worden geboren, ondanks dat het geboortecijfer in Afrika steeds verder afneemt. Meisjes gaan in veel landen vaak jong trouwen, nog voor hun 18de. Bovendien worden voorbehoedsmiddelen niet vaak gebruikt. Omdat het niet te verkrijgen is, of omdat het een taboe is in een religie of cultuur.

In Jan Kalgo is dat niet anders. Twee dagen bracht ik door in het dorp dat zich het beste laat omschrijven als een verzameling erfjes, met als dorpshart een grote boom. Het bladerdek bood een zeldzaam stukje schaduw waar ik regelmatig naartoe vluchtte om tussen interviews door een liter water weg te klokken.

Voorlichting over anticonceptie in Jan Kalgo Voorlichting over anticonceptie in Jan Kalgo

Onder deze boom wordt sinds een tijdje ook voorlichting gegeven over anticonceptie. Elke maand komt een organisatie, gesteund met geld uit Amerika en Europa, langs om pilstrippen, spiraaltjes en condooms te demonstreren. De vrouwen, omringd door hun kinderen, giechelen.

Ladi Bouzou, die op die dag de voorlichting verzorgde, is voorzichtig optimistisch: "Vroeger kleefden er nog allerlei vooroordelen aan het gebruik van voorbehoedsmiddelen, je kon er ziek van worden zei men. Nu beginnen ze het te begrijpen."

Monsbaou, Ouma en hun kinderen Monsbaou, Ouma en hun kinderen

Tijdens mijn korte verblijf bracht ik de meeste tijd door met Monsbaou (30) en zijn vrouw Ouma (25), die in verwachting was van hun zesde kind. "Een baby aan de borst, eentje op de rug, en tegelijkertijd zwanger zijn...het is zwaar", zei ze.

Maar net als de rest van het dorp vindt ze dat een groot gezin essentieel is om te kunnen overleven. 

"Ik wil een groot gezin voor als ik oud word," legde haar man Monsbaou uit. "Dan kunnen de sterksten het overnemen."

Zie een groot gezin als een vorm van pensioen: hoe meer kinderen je hebt, hoe groter de kans dat een aantal zullen slagen in het leven en je als oudere kunnen verzorgen, is de gedachte.

De Nigerijnse overheid maakt zich terecht zorgen: er is nu al niet genoeg eten en water voor iedereen.

Ergens klinkt dat logisch. Maar in de praktijk blijkt dat juist deze regio, in het diepe zuiden van Niger, kampt met droogte en ondervoeding. De Nigerijnse overheid maakt zich terecht zorgen: er is nu al niet genoeg eten en water voor iedereen, laat staan als er meer mensen bij komen.

Onderdeel van de anticonceptiecampagne is dus ook om voorlichting te geven over de nadelen van een groot gezin: je hebt immers grotere kans op gezonde kinderen, die later voor je kunnen zorgen, áls je voldoende eten en geld hebt om voor ze te zorgen.

Het compromis dat de inwoners van Jan Kalgo nu hebben gesloten, is dat gezinnen niet stoppen met het uitbreiden van hun gezin, maar dat zij hun zwangerschappen zullen spreiden. Zodat vrouwen meer tijd hebben om te herstellen. En uiteindelijk is de hoop dat dat tot minder grote gezinnen zal leiden.

Maar niet iedereen heeft daar oren naar. "De regering en het Westen willen het aantal geboortes terugdringen," zegt Monsbaou als we een eindje uit het dorp zijn gelopen. "Maar dat wil ik niet. Ik wil dertig kinderen of meer, om een beter leven te krijgen." Daarna lacht hij voorzichtig, want hij weet: ook thuis zijn dit soort uitspraken een tikkeltje explosief.