Saskia Houttuin

Een wrange bijsmaak

25 juli 2021 06:04

Of ik ook een glas wijn wilde? Hoofdschuddend sloeg ik het aanbod af en wees naar mijn zwangere buik. Helaas. "Maar dan mag je toch wel wat drinken?", vroeg de kennis, een man met medische achtergrond noch eigen kinderen.

Tot mijn grote ergernis bleef hij aandringen. Maar hoe ergerlijk ook, zijn onvervalste staaltje 'mansplaining' bleef hangen. Die avond googelde ik naar de effecten van alcohol op ongeboren kinderen. Dat je als zwangere beter niet kunt drinken, wist ik. Maar wat is er nou eigenlijk zo gevaarlijk aan?

Waar ik die avond ook achter kwam: nergens ter wereld komt FAS zo veel voor als in Zuid-Afrika

Nog niet zo heel lang geleden was het voor vrouwen in verwachting heel normaal om een borrel te nemen. Mijn Franse oma zei het laatst nog: elke avond een glaasje rood, bij het eten. En nog altijd ken ik zwangere vrouwen die af en toe een slokje nemen.

Mogelijk kan een heel kleine hoeveelheid geen kwaad, maar bewezen is dat niet: in Nederland adviseren alle relevante instanties, van het RIVM tot Het Voedingscentrum, om geen druppel te drinken: 'Ben je zwanger? Drink geen alcohol'. Alcohol kan voor allerlei complicaties zorgen, van een miskraam tot een laag geboortegewicht. En vrouwen die het echt bont maken, lopen kans dat hun kind FAS krijgt - Foetaal Alcohol Syndroom.

Waar ik die avond ook achter kwam: nergens ter wereld komt FAS zo veel voor als in Zuid-Afrika, waar deze hersenaandoening bij zo'n 6 procent van de bevolking leidt tot vertraagde groei, gezichtsafwijkingen en neurologische problemen. In sommige delen van het land loopt dat aantal op tot een duizelingwekkende 28 procent.

Een organisatie gaat van deur tot deur om vrouwen ervan te overtuigen tijdens hun zwangerschap niet naar de fles te grijpen.

Nog maar een paar maanden geleden was ik op reis in Zuid-Afrika. We trokken door de Karoo, een uitgestrekte halfwoestijn die een groot deel van het land beslaat. Terwijl we in het plaatsje Prins Albert verbleven, dacht ik aan een reportage van Trouw die toevallig kort daarvoor in hetzelfde stadje was gemaakt.

Ongeveer een vijfde van de kinderen kampt daar, vanwege FAS, met leer- of gedragsproblemen, of zelfs met ernstige afwijkingen.

De oorzaak, volgens deskundigen: armoede en ongelijkheid, een kwart eeuw na de apartheid nog altijd een enorm probleem in het land. Bovendien is er een gebrek aan goede voorlichting. Een organisatie gaat van deur tot deur om vrouwen ervan te overtuigen tijdens hun zwangerschap niet naar de fles te grijpen. Maar het is lastig.

Want terwijl de meeste toeristen Zuid-Afrika associëren met glooiende wijnvelden en koele chenin blanc, heeft alcohol in het land een wrange bijsmaak in de vorm van een drankprobleem. Hoewel slechts een derde van de inwoners alcohol consumeert, drinkt die groep ontzettend veel.

Minder drank betekent minder moorden en minder verkeersongelukken.

"We zijn geen land van lichte drinkers", vat professor Charles Parry het nuchter samen. Vorig jaar interviewde ik Parry, die als hoofd Alcoholonderzoek verbonden is aan het South African Medical Research Council in Kaapstad.  Hij is één van de initiatiefnemers van het tijdelijke alcoholverbod in het land - een vergaande maatregel om IC's vrij te houden voor corona-patiënten.

Minder drank betekent minder moorden en minder verkeersongelukken. Elk jaar overlijden zo'n 26.000 mensen door alcohol-gerelateerde problemen.

De ban op alcohol wordt sinds de coronapandemie geregeld ingevoerd. Ook nu geldt weer zo'n verbod. Maar of dit ook heeft geleid tot minder baby's met FAS, is niet duidelijk. Alcoholverslaving zit bij veel Zuid-Afrikanen zo diep, dat zij toch wel een manier vinden om aan drank te komen. Via het illegale circuit, of door het zelf te stoken. Trouw noemt het voorbeeld van een vrouw die uit wanhoop zelfs spiritus ging drinken.

Parry hoopt dat het alcoholverbod de discussie over drankgebruik in het land weer op scherp zet. "Over de hele linie hebben we een nationale strategie nodig. Een die nationaal leiderschap vergt en voldoende financiering krijgt."

Want dat alcoholproblemen nog generaties lang doorsijpelen, is een cirkel die heel moeilijk is te doorbreken.

Bekijk ook: Zuid-Afrika zit met enorm wijnoverschot in de maag

Een tijdelijk verbod op alcohol vanwege corona had afgelopen zomer in Zuid-Afrika vervelende gevolgen voor wijnboeren: zij zaten met enorm wijnoverschot van 240 miljoen liter.