Yesim Candan

Met de Turkenbus naar de heimat

23 juli 2021 05:55

In de Rotterdamse 'multicultistraat' waar ik opgroeide, stonden de BMW's en Mercedessen aan het begin van de zomervakantie te glimmen. Opgepoetst voor de tocht naar die Heimat. Onze bagage zat volgepropt met etenswaren, dekens en cadeaus voor familieleden. Voor onderweg maakten moeders börek (tegenwoordig ook te koop bij Albert Heijn). Met de ochtenddauw op de grassprieten vertrokken we dan naar Turkije.

De oproep twee weken geleden van RTL Nieuws of mensen tijdens de trip van Nederland naar Turkije corruptie meemaken aan de Bulgaarse grens, deed alle jeugdherinneringen weer opleven. Je voelde de spanning gewoon, omdat je wist dat je drie dagen in de auto moest zitten. En omdat je naar het land ging waar je ouders en grootouders altijd heimwee naar hadden. Toen ik nog een baby was en mijn opa nog leefde, werd de hele familie in de zogeheten Turkenbus gepropt – je weet wel, met van die gordijntjes.

"Mijn vader hoopte altijd dat hij niet werd aangehouden door de politie – er moest smeergeld worden betaald om door te mogen rijden."

Voor mij als kind was het altijd een helse tocht. Wij sliepen niet in hotels, maar in de auto op een parkeerplaats. Mijn vader deed zijn stoel helemaal naar achteren waardoor ik nooit kon slapen omdat er geen beenruimte was. 's Nachts naar de wc gaan kon niet, dan zou ik mijn vader wakker maken. Dus hield ik mijn plas de hele nacht op. Maar goed: mijn vader, de chauffeur, had kunnen slapen en kon 's ochtends uitgerust de weg weer op. Eenmaal aangekomen in Turkije zat de autorit er overigens nog lang niet op. Daar reden we ook nog zo'n kilometer of duizend, om naar allerlei plekken te gaan en familie te bezoeken.

De route naar Turkije verliep destijds via voormalig Joegoslavië en Bulgarije. De taferelen leken soms wel op het decor van een proef uit Expeditie Robinson. Mijn vader hoopte altijd dat hij niet werd aangehouden door de politie – er moest smeergeld worden betaald om door te mogen rijden. Hetzelfde gebeurde bij het passeren van de douane. Het was te hopen dat je de kofferbak niet open moest maken en alle bagage eruit moest halen. Als smeergeld moesten spullen aan de corrupte grensbewaker worden gegeven.

"In mijn geheugen staan ook de vele auto-ongelukken gegrift die we onderweg passeerden. Alsof je langs een slachthuis reed."

Ook kwam het voor dat je water had getankt in plaats van benzine. Daar kwam je dan achter als je auto verderop resoluut tot stilstand kwam. In mijn geheugen staan ook de vele auto-ongelukken gegrift die we onderweg passeerden. Alsof je langs een slachthuis reed. Zo was de moeder van een gezin bij ons uit de straat overleden: ze was tijdens een ongeluk uit het raam geslingerd.

Ondanks mijn aversie tegen die autoreis volg ik vrienden en kennissen die nog steeds met de auto naar Turkije rijden. Nostalgie overheerst. Ik mijmer hoe het zou zijn om met mijn zoon en dochter de reis te maken. Uiteraard wél met tussenstops, en wél slapen in een hotel. Ik zou zelfgemaakte börek meenemen, die we dan op een kleedje bij een parkeerplaats langs de weg zouden opeten, met een theetje erbij. Ik zou mijn kinderen vertellen over vroeger, hoe ik diezelfde rit maakte, in het Turkenbusje, met opa en oma, en mijn ouders.

Yesim lanceerde de term 'bicultureel' in de Nederlandse taal als alternatief voor 'allochtoon' en vindt een tweede cultuur een kracht en een meerwaarde voor het bedrijfsleven.