Jos Heymans

Formatie in de fluisterfase

03 juli 2021 06:21

Voor de Tweede Kamer begint over een paar dagen het zomerreces. Dat lijkt snel; deze Kamer is sinds het aantreden eind maart pas drie maanden bezig. Maar dat is nu eenmaal de regel: in de winter gaat de Kamer drie weken op slot, in de zomer acht weken. Deze keer niet alleen om vakantie te vieren, ook om werkkamers leeg te maken en verhuisdozen in te pakken. Want eind augustus wordt de nieuwe vergaderlocatie betrokken, anderhalve kilometer verderop.

Niet alle Kamerleden wacht een relatief rustige tijd. VVD en D66 gebruiken de komende weken om een concept-regeerakkoord te schrijven. Kamerleden van beide partijen zijn onder leiding van informateur Mariëtte Hamer aan het werk om invulling te geven aan de verschillende hoofdstukken. Wat precies besproken wordt, blijft voorlopig geheim. Mark Rutte en Sigrid Kaag geven geen statements meer, de periode van mediastilte is begonnen. De formatie is aanbeland in de fluisterfase. Vorderingen en tegenslagen worden alleen maar naar buiten gefluisterd als dat past in het straatje van één of beide partijen. Half augustus moet het concept klaar zijn, dat wordt nog een hele klus. Dan ook wordt duidelijk welke partijen erover willen praten.

"Als het aan Rutte ligt, dan schuiven alleen de huidige coalitiepartners aan: VVD, D66, CDA en ChristenUnie."

Alsof het stuk zo ongeveer gereed is –wat niet zo is – praten de partijen nu al over hun favoriete gesprekspartners aan de formatietafel. Als het aan Rutte ligt, dan schuiven alleen de huidige coalitiepartners aan: VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Kaag zit anders in de wedstrijd en wil dat ook PvdA en GroenLinks meedoen. Maar over die 'linkse wolk' hebben zowel Rutte als CDA-leider Wopke Hoekstra al een soort veto uitgesproken. Tamelijk brutaal van het CDA, dat zelf maar geen duidelijkheid verschaft of het überhaupt wil meepraten. Een andere complicerende factor is de ChristenUnie. Kaag wil die partij liever niet, maar haar achterban heeft er minder moeite mee. En CU-leider Gert Jan Segers wil eventueel wel praten, maar dan moeten er spijkerharde afspraken worden gemaakt over medisch-ethische zaken. En dat wil Kaag weer niet; die wil er een vrije kwestie in de Kamer van maken.

Welke partijen uiteindelijk aan tafel komen, hangt af van de politieke bereidheid van alle deelnemers om over bezwaren jegens elkaar heen te stappen en in ieder geval het gesprek aan te gaan. Dan kan het nog altijd misgaan, bijvoorbeeld op de inhoud. Zo liep de formatie van 2017 tot twee keer toe vast omdat GroenLinks, althans in de ogen van de andere gesprekspartners, geen water bij de wijn wilde doen over het migratiebeleid. GL-leider Jesse Klaver heeft ervan geleerd; hij is deze keer nadrukkelijk uit op regeringsdeelname. Maar wel samen met de PvdA. Of dat aan het einde van de race ook voor VVD en CDA aanvaardbaar is, valt nu nog niet te overzien. Soms zijn politici uitermate flexibel.

"PvdA en GroenLinks weten donders goed dat de VVD, met hulp van het CDA, er alles aan zal doen om hen van elkaar los te weken."

Niet alleen voor de schrijvende VVD'ers en D66'ers wordt het een hete zomer, ook voor PvdA en GroenLinks wordt het spannend. De twee partijen weten donders goed dat de VVD, met hulp van het CDA, er alles aan zal doen om hen van elkaar los te weken. Bijvoorbeeld door een oudgediende partijbons van PvdA-huize, die niet met handen en voeten is verknocht aan GroenLinks, te benaderen voor een ministerspost. Dat zou Lilianne Ploumen in een lastig parket brengen.

Afgelopen week is de 100-dagengrens van de formatie gepasseerd. Vier jaar geleden was GroenLinks al uitgeschakeld en stond het vast dat het motorblok van VVD, CDA en D66 ging onderhandelen met de ChristenUnie, zo'n beetje de laatste partij die toen nog in aanmerking kwam om mee te regeren. Nu zijn we nog lang niet zover. Er is geen motorblok, hooguit een blokje, zolang het CDA geen duidelijkheid verschaft. En het is nog veel te vroeg om een keus te maken uit het ruime aantal kandidaten dat kan aansluiten: PvdA, GroenLinks en ChristenUnie.

Het zal op 21 september, Prinsjesdag, nog steeds de oude ploeg van Rutte zijn die de begroting voor het volgend jaar presenteert.