Yesim Candan

Maak van Ketikoti een nationale feestdag

02 juli 2021 05:59

Gisteren was het Ketikoti, een mooie gelegenheid om een van mijn favoriete Surinaamse gerechten te eten: heri heri (dat letterlijk 'helen' betekent'). Dit is het nationale gerecht ter herdenking van de afschaffing van de slavernij op 1 juli 1863.

De jaarlijkse herdenkingsdag voor wat de slaafgemaakten is aangedaan in Suriname en de Nederlandse Antillen maakte ik gisteren veel bewuster mee dan in andere jaren. Dat komt door twee dingen: het feit dat er eindelijk, voor het eerst in de historie, excuses worden gemaakt voor het Nederlandse slavernijverleden, én door de verhalen die ik vorig jaar tijdens mijn vakantie op Curaçao te horen kreeg tijdens een rondleiding. Over hoe mensen destijds werden behandeld en verhandeld: als beesten.

"Tijdens feesten werden de 'vrijgemaakte' slaven tentoongesteld. Een soort Koningsdag was het – voor de slavenhouders welteverstaan."

Wat me ook met afschuw vervult, is dat de afschaffing van de slavernij in Suriname werd aangeduid met de term 'emancipatie'. Emancipatie voor wie? Tijdens feesten werden de 'vrijgemaakte' slaven tentoongesteld. Een soort Koningsdag was het – voor de slavenhouders welteverstaan. De Nederlandse regering betaalde hun ook nog eens een schadevergoeding van 300 gulden per slaafgemaakte, terwijl alle voormalige slaafgemaakten voor een periode van tien jaar op de plantages moesten blijven werken. Op basis van verplichte jaarcontracten. Want het was natuurlijk niet de bedoeling dat alle voormalige slaafgemaakten massaal de plantages zouden verlaten en de slavenhouders zonder arbeidskrachten kwamen te zitten.

Hebben de slaafgemaakten ooit een vergoeding gekregen voor al het leed dat hun is aangedaan? Nee. Zou een nationale vrije herdenkingsdag helpen het leed te verzachten? Ik denk van wel. Maar volgens werkgeversvereniging VNO-NCW zitten werkgevers niet op een doorbetaalde vrije dag te wachten. In totaal zou dat 1 tot 1,5 miljard euro kosten. Je zou toch denken dat elk bedrijf dit zelf zou mogen beslissen. Zoals radiozender FunX en chocolademerk Tony Chocolonely gelukkig ook doen: hun personeel is 1 juli vrij.

"Ook hier is best ruimte voor nog een nationale vrije dag: Nederland heeft sowieso minder feestdagen dan de rest van Europa."

Maar het is voor ons collectief bewustzijn beter als we een nationale vrije dag instellen, zoals de Verenigde Staten onlangs deden met Juneteenth, op 19 juni. Op deze datum werden in 1865 in Texas de laatste tot slaaf gemaakten in het land bevrijd. Ook hier is best ruimte voor nog een nationale vrije dag: Nederland heeft sowieso minder feestdagen dan de rest van Europa. We hebben acht officiële nationale feestdagen, terwijl buurlanden Duitsland en België er respectievelijk negen en tien hebben.

We kunnen wel twee feestdagen erbij hebben, als je het mij vraagt. Want ook Bevrijdingsdag is voor de meesten nog altijd geen officiële vrije dag. Terwijl voor beide gebeurtenissen geldt dat ze ons laten beseffen dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Een vrije dag voor Ketikoti laat Nederland enigszins zijn schuld vereffenen met zijn slavernijverleden. Samen met het uiten van welgemeende excuses – niet alleen door Femke Halsema, maar óók door Mark Rutte – vormt dit de échte emancipatie van de zwarte gemeenschap. En dan smaakt die heri heri nog eens stukken beter.

Yesim lanceerde de term 'bicultureel' in de Nederlandse taal als alternatief voor 'allochtoon' en vindt een tweede cultuur een kracht en een meerwaarde voor het bedrijfsleven.