Jos Heymans

Hamer speelt gevaarlijk spel

19 juni 2021 06:01

"Als Hamer lichtpuntjes ziet, dan is er hoop", schreef ik twee weken geleden op deze plek. Maar het optimisme van de informateur is weg. Ze spreekt nu voor het eerst openlijk over een impasse. Maar in plaats van die te doorbreken, of althans het voortouw daartoe te nemen, geeft ze de opdracht uit handen. De partijen moeten nu zelf uitzoeken of en hoe het verder moet. Het lijkt Hamers laatste wanhoopspoging om haar opdracht toch nog met enig succes te kunnen afronden.

Vrijdag ontbood Mariëtte Hamer de zes partijen die nog in de race zijn om aan een nieuwe regering te mogen meedoen: VVD, D66, CDA, PvdA, GroenLinks en ChristenUnie. De SP is kennelijk al aan de kant gezet, hoewel Mark Rutte aan het begin van de formatie nog uitriep dat met Lilian Marijnissen best viel samen te werken. Maar de SP-leider zag dat zelf anders. In april zei ze tegen Hamers voorganger Herman Tjeenk Willink dat ze niet in een kabinet wil 'met deze liegende premier'. Waar andere partijen Rutte inmiddels lijken te gedogen en hem, al dan niet noodgedwongen door het feit dat de VVD verreweg de grootste partij is, kennelijk accepteren als nieuwe premier, houdt de SP het been stijf. Alsof de SP zonder deze eis wel in aanmerking zou komen voor kabinetsdeelname.

"Haar opdracht aan de partijen is niet met groot enthousiasme ontvangen. Bij elke optie zien de partijleiders beren op de weg."

Terug naar Hamer, die vrijdag de handdoek min of meer in de ring gooide. Ze gaf de zes partijen huiswerk mee, een keuze uit drie opties om de formatie vlot te trekken. Optie 1: laat Rutte een proeve van een regeerakkoord schrijven, optie 2: laten Rutte en Sigrid Kaag dat samen doen, en optie 3: de zes partijen proberen er met elkaar uit te komen en zien dan wel of er tijdens de race afvallers vallen te betreuren. Haar opdracht aan de partijen is niet met groot enthousiasme ontvangen; bij elke optie zien de partijleiders beren op de weg.

Echt nieuw is het voorstel van Hamer niet. In het verleden is vaker geprobeerd om een formatie uit het slop te trekken aan de hand van een proeve van een regeerakkoord. Toenmalig PvdA-leider Job Cohen wilde al in 2010 samen met Rutte een regeerakkoord schrijven, nadat een rechtste coalitie in eerste instantie was mislukt. Het kwam er niet van omdat Geert Wilders opeens toch verder wilde praten over een coalitie van VVD, CDA en (gedoogpartij) PVV. Ook in 2017 is een proeve van een regeerakkoord geopperd, te schrijven door een informateur. De eerste keer dat een proeve succesvol werd geschreven, was in 1994 door PvdA-leider Wim Kok. Het resulteerde in het eerste paarse kabinet van PvdA, VVD en D66.

Op zich is zo’n proeve geen gek idee. Iemand neemt het voortouw voor zo’n conceptakkoord – meestal de leider van de grootste partij – en andere partijen die zich erin kunnen vinden, mogen aansluiten. Dan wordt er tenminste over iets concreets gesproken. Of het tot iets leidt, is natuurlijk niet zeker. Maar nu is het nog steeds een beetje aftasten zonder echt te zoeken naar inhoudelijke overeenstemming.

"Er worden wenkbrauwen gefronst bij het idee dat één persoon, Rutte, zo’n regeerakkoord schrijft. "

Hamer zet zichzelf met dit voorstel buitenspel. Dat is niet erg, als je zicht hebt op een oplossing. Dan kan Hamer met opgeheven hoofd aan de Tweede Kamer laten weten dat ze een doorbraak heeft bereikt omdat er partijen zijn die serieus met elkaar willen onderhandelen over het stuk dat op tafel ligt. Ze kan dan met een gerust hart het stokje overdragen aan een nieuwe informateur. Maar het is de vraag of het zo zal gaan.

Want niemand reageerde tot nu toe enthousiast op het voorstel van Hamer. Er worden wenkbrauwen gefronst bij het idee dat één persoon, Rutte, zo’n regeerakkoord schrijft. En een proeve van Rutte en Kaag stuit weer op bezwaren bij CDA-leider Wopke Hoekstra. Die staat toch al niet te springen om mee te doen, maar als het dan moet dan wil hij van begin af aan kunnen meepraten. De PvdA vindt het nog veel te vroeg om aan een proeve te beginnen, zeker nu nog niet duidelijk is of het onlosmakelijk koppel PvdA/GroenLinks wordt gepruimd. En als Lilianne Ploumen nu nog niets ziet in een conceptregeerakkoord, dan ook GroenLinks niet.

Veel tijd is er niet. Maandag moeten de partijen laten weten voor welke optie ze gaan. Het kan ook zomaar het Waterloo van Hamer worden.