Jeroen Akkermans

Naar de tandarts

14 juni 2021 06:05

Mijn tandarts is een schat. Ze is in de jaren tachtig uit de DDR naar het Westen gevlucht en belandt uiteindelijk in West-Berlijn. Inge runt haar tandartspraktijk op haast Duitse wijze: honkvast, gründlich en brommerig, maar met een klein hartje. 

Ze vertelde mij eens bijna terloops van een jonge, stomdronken zwerver die voor haar neus op de stoep struikelde en daarbij plat op zijn gezicht was gevallen. Al zijn voortanden lagen op straat. "Hij zag er verschrikkelijk uit." Het was al laat, maar Inge sleepte de bloedende, duizelige en stinkende jongen naar de tandartsstoel om de boel te repareren. Na een langdurige behandeling vertrok hij met de noorderzon, zonder een woord van dank. Ik trok mijn wenkbrauwen op, maar Inge vond het best. Ze deed het om te helpen, niet voor een schouderklopje. De zwerver had andere dingen aan zijn hoofd.

"Een vrouw van mijn leeftijd vertelt over dakloosheid alsof ze permanent vakantie viert."

Begin vorig jaar zijn er tijdens één koude nacht precies 1.967 daklozen in Berlijn geteld. Grove schattingen gaan uit van het vijfvoudige aantal zwervers. Veel daklozen hangen rond in het centrum, vlakbij ons RTL Nieuws kantoor. Tijdens de coronaperiode schreeuwt een zwerver, telkens in de vroege avond, onverstaanbare teksten over de verlaten straten, en wel zo hard dat ik er soms van verslik. Maar onlangs heeft het Mexicaanse restaurant een stukje straat op de zwervers heroverd voor de heropening van het terras. Sindsdien horen we hem alleen nog uit de verte. Het terugkerende geroezemoes van de straat dempt de stem van de eenzame alcoholist.

Regelmatig passeert in de straat een vrouw van mijn leeftijd. Ze wandelt achter een supermarktwagentje vol met tassen. Ik ben net aan een bekertje koffie begonnen als we even in gesprek raken. Ze is overal geweest; Egypte, Spanje, München. Maar altijd keert ze terug naar de straat van Berlijn. Zodra het koud wordt, gaat ze naar het Leger des Heils. Ze vertelt over dakloosheid alsof ze permanent vakantie viert. "Ik moet vrij zijn." Ongevraagd laat ze ineens haar tanden zien. "Zijn ze niet prachtig?" Ja, haar gebit mag er wezen. Ze is eerder op de dag met helse kiespijn bij een tandarts naar binnengelopen. Hij heeft de pijn eruit geboord en het geteisterde gebit meteen een beurt gegeven. Hoe ze de tandarts wist te vinden? "Nou eenvoudig, er hangt een grote kies voor het raam." Vrolijk loopt ze verder, de stralende zon tegemoet.

Die kies, die ken ik. Even later kom ik de tandarts in ons kantoorgebouw tegen. "Oh, je bedoelt Maria? Ja, dat was hoog nodig." Hij zegt het als vanzelfsprekend. "Vroeger zagen we in deze buurt vooral junkies, maar nu zijn het daklozen die aankloppen. Meestal help ik ze."

"De privépatiënt die een operatie of een bevalling te wachten staat, krijgt van het ziekenhuis als vanzelfsprekend een 'Prof. Dr. Chefarzt of -Ärztin' toebedeeld, niet omdat de patiënt ziek maar sjiek is."

De Duitse gezondheidszorg heeft een goede naam, maar is ook één van de duurste in Europa. Een huisarts op elke hoek van de stad of een ziekenhuis met standaard een ic-afdeling heeft zijn prijs. Duitsers geven jaarlijks gemiddeld 5000 euro uit aan de ziektekostenverzekering. Ruim 10% van de Duitsers is privé verzekerd. "Privat versichert?" is vóór intekening de standaardvraag en wie knikt, krijgt een haast on-Duitse voorkeursbehandeling, zoals voorrang bij het maken van een afspraak. Er zijn artsen bij die voor privépatiënten een aparte wachtkamer hebben. De privépatiënt die een operatie of een bevalling te wachten staat, krijgt van het ziekenhuis als vanzelfsprekend een 'Prof. Dr. Chefarzt of -Ärztin' toebedeeld, niet omdat de patiënt ziek maar sjiek is. Een privé-patiënt kan per behandeling minstens het dubbele in rekening gebracht worden. Het loont zich voor een praktijk of ziekenhuis om zoveel mogelijk privépatiënten in het bestand te verzamelen. 

Maar voor de middengroepen zitten de wachtkamers vol en zijn de stijgende ziekenfondspremies bijna niet meer op te brengen. Pas als iemand onder het vangnet terecht is gekomen, wordt het klassensysteem tijdelijk buiten werking gesteld. Zodra de regelwoede en bezuinigingsdrift zijn opgeschort worden er potjes en onbaatzuchtige medici voor noodhulpverlening gevonden. Zo blijft de illusie van de Duitse verzorgingsstaat in tact.

"Onder de brug van het treinstation waar vóór de val van de Muur bewoners van Oost- en West-Berlijn afscheid van elkaar namen liggen matrassen op de brede stoep."

In Berlijn lijken er steeds meer daklozen bij te komen. Onder de brug van het treinstation waar vóór de val van de Muur bewoners van Oost- en West-Berlijn afscheid van elkaar namen, liggen matrassen op de brede stoep met theekannen, boeken, kleren en honden. Vooral vrouwen strijken hier neer. Aan de overkant klonteren aangeschoten zwervers samen uit vooral Rusland en Polen. Zij hebben genoeg aan een fles en een slaapzak. 

Soms loopt het tegen de verwachting in, toch nog goed af. De Poolse zwerver die op de stoep van mijn tandarts struikelde en in de val zijn gebit vernielde, staat na jaren ineens voor de deur om Inge met een brede glimlach en een bos bloemen alsnog te bedanken. Hij heeft zijn leven terug.