Jos Heymans

Als Hamer lichtpuntjes ziet, dan is er hoop

05 juni 2021 06:00

De hele week horen we dat het niet goed gaat met de formatie. De gesprekken verlopen stroef, de situatie is heel complex, er is geen voortgang, het zit muurvast, er is sprake van een impasse. Het zijn geen vrolijke geluiden die ons vanaf het Binnenhof bereiken. En elke fractievoorzitter doet zijn stinkende best om zijn collega’s in somberheid te overtreffen. En dan lukt het informateur Mariëtte Hamer ook niet eens om haar werk op de afgesproken datum, zondag 6 juni, af te ronden.

Het is kommer en kwel. En de teksten worden steeds zwaarmoediger. Eerst zegt CDA-voorman Wopke Hoekstra dat hij het niet voor de hand vindt liggen dat zijn partij gaat regeren met zowel PvdA als GroenLinks. Mark Rutte zegt dan dat hij Hoekstra begrijpt. En als Hoekstra zijn inzet een paar dagen later wat steviger neerzet – hij wil géén kabinet van vijf partijen – is het begrip van Rutte uitgegroeid tot steun. Ook de VVD wil niet met een 'linkse wolk' in zee.

"Zolang er in landen als Israël en België kabinetten worden gevormd, dan moet dat in Nederland toch zeker ook kunnen lukken?"

Die linkse wolk moet daar wel een inktzwart beeld tegenover stellen. PvdA en GroenLinks zetten Hoekstra neer als een obstakel voor de formatie. Lilianne Ploumen houdt het aanvankelijk nog rustig. Zij spreekt van een complexe fase. Jesse Klaver zet de boel op scherp: hij meent dat de formatie is vastgelopen. D66-coryfee Sigrid Kaag doet een dringend beroep op 'alle partijen, zowel ter linker als ter rechter zijde' om te kijken naar overeenkomsten en niet naar verschillen. Want Den Haag en Eindhoven bewijzen het: een coalitie van VVD, D66, CDA, PvdA en GroenLinks kan gewoon. Kaag wil haar droom verwezenlijken, het zal toch niet gebeuren dat VVD en CDA dat feestje gaan verstoren.

Kaag houdt met beide handen koppig vast aan een vijfpartijencoalitie die er nog voor de zomer kan zijn, zei ze eerder deze week. Maar die hoop lijkt vervlogen nu VVD en CDA hun hakken in het zand hebben gezet. Vijf partijen zijn getalsmatig ook helemaal niet nodig, vier is genoeg. En die vierde is de PvdA en niet GroenLinks, als het aan Rutte en Hoekstra ligt. Maar PvdA en GroenLinks laten zich niet uit elkaar spelen. Als je dat allemaal overziet, is er inderdaad sprake van een impasse die schijnbaar niet is op te lossen. Nieuwe verkiezingen dan maar? Zolang er in landen als Israël en België, waar de politieke verhoudingen heel wat complexer zijn dan hier, kabinetten worden gevormd, dan moet dat in Nederland toch zeker ook kunnen lukken?

Gelukkig is er Mariëtte Hamer, die in tegenstelling tot al die fractievoorzitters helemaal niet zo pessimistisch is. Het is volgens haar veel te vroeg om van een impasse te spreken. Zij ziet nog tal van mogelijkheden om haar werk succesvol af te ronden, dat er straks partijen aan de onderhandelingstafel verschijnen. Haar optimisme is gestoeld op de gesprekken die ze met al die partijen voert. En dan zegt ze iets heel interessants: "Ik hoor de fractievoorzitters in mijn kamer hele andere dingen zeggen dan daarbuiten."

"Dus voor de bühne zeggen fractieleiders heel wat anders dan in de beslotenheid van de werkkamer van de informateur."

Hamer speelt geen spelletje; daar heeft ze geen enkel belang bij. Maar de fractievoorzitters die elke stap aan hun achterban moeten uitleggen, die hebben er wel degelijk baat bij om gebeurtenissen wat in te kleuren. Om situaties zwartgalliger te zien of juist rooskleuriger, al naar gelang dat politiek uitkomt.

Dus voor de bühne, ten overstaan van de eigen kiezers die geïnformeerd en gerustgesteld moeten worden, zeggen fractieleiders heel wat anders dan in de beslotenheid van de werkkamer van de informateur. Misschien heeft Kaag daar wel gezegd dat een coalitie van vier partijen ook wel kan, ook al had ze er liever vijf gehad. En wie weet heeft Lilianne Ploumen in die vertrouwelijkheid laten doorschemeren dat ze GroenLinks – als het niet anders kan – wel kan laten vallen. Dan heeft ze in ieder geval D66 nog om niet bedolven te raken onder het rechtse geweld van VVD en CDA. We weten het niet.

We weten wel dat Hamer geen domme vrouw is. Ze kent haar pappenheimers en ze weet waar elke partij aan haar tafel op uit is en wat elke partij in uiterste nood bereid is om op te geven.

En zolang Mariëtte Hamer nog hoop heeft, is er weinig reden tot zorg. Ook al duurt het allemaal wat langer.